2022 Ocak/January, 83-99

Halife Nasır Li-dinillah’ın Fütüvvet Faaliyetleri ve Sultan I. İzzeddin Keykavus

Caliph Nasir Li-Dinillah’ Futuwwa Activities and Sultan Izz al-Din Kayka’us I

Dr. Öğretim Üyesi Rıfat İlhan ÇELİK


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Çelik, Rıfat İlhan. “Halife Nasır Li-dinillah’ın Fütüvvet Faaliyetleri ve Sultan I. İzzeddin Keykavus” Tarihçi 2, no. 1 (Ocak 2022): 83-99.

Full Article                                     Canlı Yayın/Live Interview
  
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg

   


Özet

Halife Nâsır Li-dinillâh’ın fütüvvet teşkilatına girişi, bu teşkilatı bir buyrultu yazarak düzenlemesi ve daha sonra teşkilatın başına geçmesi onu Bağdat Abbasi Devleti’nin ötesinde bütün İslâm dünyasının manevi lideri konumuna getirmiştir. Muhtemelen Halife Nâsır Li-dinillâh’ın fütüvvet teşkilatına girişi 1207 yılından önce gerçekleşmiştir. Nâsır Li-dinillâh’ın fütüvvet libasını teşkilatın reisi olan zahit ve şeyh birinin elinden giymesi (Şeyh Abdülcabbar) onun hem maddi hem de manevî olarak yükselmesine ve hilafet merkezinin tekrar bir cazibe merkezi haline gelmesine neden olmuştur. Bundan sonra toplumun ileri gelenleri ve emirler fütüvvet teşkilatına temâyül ederek adeta birbirleri ile yarışırcasına bu teşkilata girmişlerdir. 
Halife Nâsır’ın çevresindeki Müslüman hükümdarları fütüvvet teşkilatına girmeye davet etmesi ve onların da bu davete olumlu karşılık vermeleri ile birlikte fütüvvet teşkilatı İslâm dünyasında birçok taraftar bulmaya ve güçlenmeye başlamıştır. Anadolu’daki Ahilik Müessesesi’ni etkileyen olayların en önemlisi, Türkiye Selçuklu Devleti’nin en kuvvetli hükümdarlarından İzzeddîn Keykâvus’un fütüvvet teşkilatına girişi ve Halife Nâsır ile olan ilişkileri idi.
Anahtar Kelimeler: Halife Nâsır Li-dinillâh, Türkiye Selçukluları, Fütüvvet Teşkilatı, Sultan I. İzzeddin Keykavus, Ahilik Müessesesi.

Abstract

The entry of the Caliph Nasir Li-Dinillah into the Futuwwa organization, organizing this organization by writing a letter of reference, and being the head of the organization led him to lead the whole Islamic world beyond the Baghdad Abbasid state. Probably the entry of the Caliph Nasir Li-Dinillah into the organization of the Futuwwa was happened before 1207. The dressing of the caliph Nasir Li-Dinillah's futuwwa libas by the hands of the leader of the organization, who was ascetic and a sheikh (Sheikh Abdulcabbar), led him to rise both materially and spiritually and brought attention to the caliphate center again. From then on, the leaders and command of the society entered to this organization like a race by inclining to the organization of Futuwwa.
The Futuwwa Organization began to find many supporters in the Islamic world and became stronger after Caliph Nasir invited the Muslim rulers around him to join this organization and they responded positively to this invitation. The most important of these participation on behalf of the Akhi Institution in Anatolia was the entry of Izzeddin Keykavus, one of the most powerful rulers of the Turkish Seljuk State, into the Futuwwa organization and his relationship with the Caliph Nasir. 
Key Words: Caliph Nasir Li-Dinillah, Turkey Seljuks, Organization of Futuwwa, Izz al-Din Kayka’us I, Organization of Akhi.

Kaynakça

  • Anili Kadı Burhâneddîn Mesud. “Enisü’l Kulûb” Neşr. Fuad Köprülü, Belleten, VII/27 (1943): 483-485.
  • Bayram, Mikail.  Ahi Evran ve Ahi Teşkilatı’nın Kuruluşu.  Konya: Damla Matbaacılık ve Ticaret, 1991.
  • Çağatay, Neşet. “Fütüvvet-Ahi Müessesesinin Menşei Meselesi II-III” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (1952): 61-84.
  • Çağatay, Neşet. “Anadolu Türkler’in Ekonomik Yaşamları Üzerine Gözlemler” Belleten, 52 / 203, (1988): 485-500.
  • Çağatay, Neşet. “Ahiliğin Ortaçağ Anadolu Toplumuna Etkileri” I. Uluslararası Ahilik Kültürü Sempozyumu Bildirileri, (1996): 30, 31.
  • Demirtaş, Funda. “Fütüvvet Kavramının Askerî ve Siyasî Mahiyeti”Ahilik (Uluslararası Sempozyumu) Bildiri Kitabı, (2011): 403-423
  • Hamdullah b. Ebu Bekir b. Ahmed b. Nasır Müstevfî Kazvinî. Tarih-i Güzîde. Tahran: Müessese-i İntişârât-ı Emir-i Kebir, 1387.
  • Hartmann, Angelika. An-Nasir Li-Din Allah 1180-1225. Berlin: Studien Zur Sprache, Geschichte Und Kultur Des Islamischen, 1975
  • Hartmann, Angelika. “Nâsır-Lidînillâh”, TDV İslam Ansiklopedisi, 32, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006), 399-402.
  • İbn Bibi. El-Evâmîrul-Alaîye fî’l-Umuri’l-Alaiye I-II.Çev. Mürsel Öztürk, Ankara: K.B. Yayınları, 1996.
  • İbn Fazlan. Seyahat-nâme. Terc. Ramazan Şeşen, İstanbul: Bedir Yayınevi, 1995.
  • İbnü’l-Esîr (Muhammed b. Muhammed Abdu’l-vâhid es-Seybânî İbnü’l-Esîr). el-Kâmil fi’t- Târîh XI, XII. Terc. A. Ağırakça, A. Özaydın, ve M. Tulum, İstanbul: Bahar Yayınları, 1987.
  • Kafesoğlu, İbrahim. Harezmşahlar Devleti Tarihi. Ankara: T.T.K. Yayınları, 2000.
  • Kâtip Çelebi (Hacı Kalfa). Takvimü’t-Tevârih. İstanbul: İbrahim Müteferrika Ta’bı, H.1146.
  • Kayaoğlu, İsmet. “Halife en-Nasır’ın Fütüvvete Girişi ve Bir Fütüvvet Buyrultusu” A.Ü.İ.F.D., 25/1, (1981):221-227.
  • Kazıcı, Ziya. “Ahilik” TDV İslam Ansiklopedisi, I, 540-542. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1988.
  • Kerimddîn Mahmud Aksarâyî. Müsâmeretü’l-Ahbâr. Çev. M. N. Gençosman, Notlar F. N. Uzluk, Ankara:Recep Ulusoğlu Basımevi, 1943.
  • Kocatürk, Saadettin. “Fütüvvet ve Ahilik.”XX. Ahilik Bayramı Kongresi, 17-40,  Kırşehir: Kültür Bakanlığı Yayınları,  1984.
  • Koca, Salim. Sultan l. İzzeddin Keykâvus (1211-1220). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1997.
  • Köprülü, Mehmet Fuad. Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu. Ankara: T.T.K. Yayınları, 1959.
  • Köymen, Mehmet Altay. Tuğrul Bey ve Zamanı.Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1976.
  • Muallim Cevdet. Zeylün Alâ Fasli’l- Ahiyyetü’l- Fityani’t- Türkiyye fî Rihletü’l- İbn Battuta (İslâm Fütüvveti ve Türk Ahiliği, İbn Battuta’ya Zeyl).Çev. C. Yarar, İstanbul: İşaret Yayınları, 2008.
  • Ocak, Ahmet Yaşar.“Fütüvvet” TDV İslam Ansiklopedisi II, 261-263. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
  • Ravendî. Rahatü’s-Sudûr ve Ayetü’s-Sürûr I-II. Çev. A. Ateş, Ankara: T.T.K. Yayınları, 1999.
  •  Sümer, Faruk. “Tuğrul II”, TDV İslam Ansiklopedisi, 41, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2021), 342-344.
  • Şahin, İlhan. “Ahi Evran”, TDV İslam Ansiklopedisi, 1 (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1988), 529-530.
  • Şemsüddin Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Osman b. Kaymaz ez-Zehebî. Târîhü’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-a’lâm, Tahkik: Beşar Avvad Ma’ruf, 12, Basım yeri yok: Darü’l-Garb-ı İslami, 2003.
  • Taeschner,Franz. “İslâm Ortaçağında Futuvva İ.Ü.İ.F.M., Terc. F. Işıltan, XV, (1953): 3-32.
  • Taeschner,Franz. “Nâsır Lidinillâh”  İslam Ansiklopedisi, XI, (1964): 90-94
  • Taeschner,Franz. “İslâm’da Fütüvvet Teşkilatı’nın Doğuşu Meselesi Tarihi Ana Çizgileri” Belleten, Çev. S. Yüksel, XXXVI, (1972): 141-144.
  • Taneri, Aydın. Celâlü’d-dîn Harizmşah ve Zamanı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1977.
  • Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1993.
  • Turan, Osman.  Selçuklular Târihi ve Türk İslâm Medeniyeti.İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1997.
  • Yazıcıoğlu Ali.  Tevârih-i Âl-i Selçûk III. Haz. Houtsma, Leiden: E.J. Brill, 1902.
  • Zeydan, Corci. İslâm Medeniyeti Tarihi II. Terc. Z. Megâmiz, İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1976.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 01.01.2022
  • Kabul Tarihi / Accepted : 19.01.2022
  • Yayımlanma Tarihi / Issued : 21.01.2022