2022 Ocak/January, 63-82

X – XI. Yüzyıllarda Hûzistân’da Ticarî Hayat

Commercial Life in Khuzestan in the X – XI. Centuries

İsmet Burak BATIR


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Batır, İsmet Burak. “X - XI. Yüzyıllarda Hûzistân’da Ticarî Hayat” Tarihçi 2, no. 1 (Ocak 2022): 63-82.

Full Article                                     Canlı Yayın/Live Interview
  
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg

   


Özet

Hûzistân, eski çağlardan beri konumu İran’ın dış dünyaya açılan kapısı niteliğindedir. Bölgenin hem deniz hem de kara yolu ticaretine uygun olması, Hûzistân’ı İran’ın diğer bölgelerine nazaran avantajlı kılmaktadır. Deniz yolu ticareti sayesinde çok uzak coğrafyalarla direkt olarak ilişki içerisinde bulunması bölgenin kültürel anlamda da zengin olmasını sağlamıştır. İslâm öncesinde ticarî hayatı geliştirmek için Sâsânîler tarafından atılan adımlar Müslümanların bölgeye hâkim olmasından sonra da devam etmiştir. Ancak Abbâsîler devrinde bölgede meydana gelen siyasî karışıklıklar, isyanlar ve doğal afetler ticarî hayatın durgunlaşmasına neden olmuştur. Büveyhîlerin ilk hükümdarları ticaretin gelişmesine katkı sağlayan politikalar uygulamıştır. Özellikle Adûdüddevle döneminde yaşanan ekonomik gelişmeler ticarî hayatın canlanmasını sağlamıştır. Fakat Adûdüddevle’nin haleflerinin birbirleriyle iktidar mücadelesine girişip bölgeyi savaş sahası haline getirmeleri ticareti sekteye uğratmıştır. Selçukluların bölgeye hâkim olması neticesinde siyasî karışıklığın sona ermesi, ticareti de eskisi gibi canlı hale getirmiştir. Bu çalışmada X-XI. yüzyılda Hûzistân’ın ticarî hayatı ve onu etkileyen faktörler ele alınmıştır.  
Anahtar Kelimeler: Hûzistân, Ticaret, Bağdat, Büveyhîler, Selçuklular

Abstract

Khuzestan, due to its location it has been the gateway of Iran to the outside world since ancient times. The fact that the region is suitable for both sea and road trade makes it advantageous compared to other regions of Iran. Being in direct contact with very distant geographies thanks to maritime trade has made the region rich in cultural terms. The steps taken by Sassanids to develop pre-Islamic commercial life continued after the Muslims dominated the region. However, the political turmoil, revolts and natural disasters that occured in the region during the Abbasid period caused the commercial life to stagnate. The first rulers of the Buyids implemented policies that contributed to the development of trade. Especially the economics developments during the Adududdevle period enabled the development of commercial life. However, the successors of Adûdüddevle entered into a power struggle with each other and turned the region into a war zone which again interrupted the trade. The end of political reciprocation as a result of the Seljukids’ domination of the region has made trade as lively as it was before. In this study, X.-XI. throughout the century, the commercial life of Khuzestan and the factors affecting it are discussed.
Keywords: Khuzestan, Trade, Baghdad, Buyids, Seljukids

Kaynakça

  • Bakır, Abdulhalik. “Orta Çağ İslam Dünyasında Dokuma Sanayi”, TTK Belleten, LXIV sy. 241, (2000): 749-826.
  • Bozkurt, Nebi. “İpek”, TDV İslam Ansiklopedisi, XXII, 361-362. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2020.
  • Bozkurt, Nebi. “Tırâz”, TDV İslam Ansiklopedisi, XLI, 112-114. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2012.
  • Bündârî. Zübdetü’n-nusra ve Nuhbetü’l-usra. Çev. Kıvameddin Burslan, Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi. Ankara: TTK Yayınları, 1999.
  • Ebû Dülef. İran Seyahatnamesi. Çev. Serdar Gündoğdu. İstanbul: Kronik Kitap, 2017.
  • Ebü’l-Fidâ. Ebü’l-Fidâ Coğrafyası, Çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2017.
  • el-Hamevî, Yâkūt. Mu‘cemü’l-büldân I-II. Beyrut: Dâru Sâdır, 1977.
  • Fakîhî, Ali Asgar. Âl-i Bûye ve evdâu zamân-i îşân bâ nemudârî ez zendegî merdom ân asr, Tahran: Çâphâne-i Sanûber, 1365 h.ş.,
  • Hâfız Ebrû. Coğrafya-yi Hâfız Ebrû. Thk. Sâdık Seccâdi. I, Tahran: Âyine-i Mirâs, 1999.
  • Hemedâni. Tekmiletü Târihi’t-Taberî. Nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrahim. XI, (Taberî, Tarih içinde), Beyrut: Dâru Süveydân, t.y.
  • Hilâl es-Sâbî. Rüsûmu Dâri’l-hilâfe. Nşr. Mîhâîl Avvâd. Beyrut: Dârü’r-Raidi’l-Arabi, 1986.
  • Himyerî. Ravzü’l-miʿtâr fî haberi’l-aktâr. Thk. İhsan Abbas. Beyrut: Mektebetu Lübnan, 1984.
  • Hudûdü’l Âlem mine’l-Meşrik ile’l-Mağrib. Çev. Murat Ağarı. İstanbul: Kitabevi, 2008.
  • İbn Abdürabbih. el-‘İkdü’l-ferîd. Nşr. Dârü’l-kütübü’l-ilmiyye, VII, Beyrut: 1983.
  • İbn Havkal. 10. Asırda İslâm Coğrafyası. Çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2017.
  • İbn Hurdâzbih. Yollar ve Ülkeler Kitabı. Çev. Murat Ağarı. İstanbul: Kitabevi, 2008.
  • İbn Miskeveyh. Tecaribü’l-ümem. Çev. Kıvameddin Burslan, Ankara: TTK Yayınları, 2016.
  • İbn Rüste. Dünya Coğrafyası. Çev. Ali Fuat Eker. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2018.
  • İbn Tağrîberdî. en-Nücûmü’z-zâhire fî mülûki Mısr ve’l-Kahire. Nşr. Dârü’l-Kütüb, III, Beyrut: t.y.
  • İbnü’l-Belhî. Fârsnâme. Nşr. Guy le Strange-R. A. Nicholson. Tahran: Esâtîr, 1384.
  • İbnü’l-Esîr. el-Kâmil fi’t-tarih. Çev. Abdülkerim Özaydın. VIII-X, İstanbul: Bahar Yayınları, 1991.
  • İbnü’l-Fakîh. Kitâbü’l-Büldân. Thk. Yusuf Hadi, Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1996.
  • İdrîsî. Nüzhetü’l-müştâk fi ’ihtirâkı’l-âfâk. Nşr. Mektebetü’s-Sekafetü’d-dinîyye, I, Kahire: t.y.
  • İstahrî. Ülkelerin Yolları. Çev. Murat Ağarı. İstanbul: Ayışığı Kitapları, 2015.
  • Kallek, Cengiz. “Pazar”, TDV İslam Ansiklopedisi, XXXIV, 194-203. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2007.
  • Kallek, Cengiz.“Ticaret”, TDV İslam Ansiklopedisi, XLI, 134-144. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2012.
  • Kramers, J. H. “Şüster”, MEB İslam Ansiklopedisi, XI, 586-588. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1979.
  • Kudâme İbn Cafer. Kitâbü’l-Harâc. Çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2018.
  • Kurtuluş, Rıza. “Şüşter”, TDV İslam Ansiklopedisi”,XXXI, 276-277. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2010.
  • Makdisî. İslâm Coğrafyası. Çev. Ahsen Batur. İstanbul: Selenge Yayınları: 2015.
  • Marco Polo. Marco Polo’nun Geziler Kitabı. Çev. Ömer Güngören, İstanbul: Yol Yayınları, 2017.
  • Mazaherî, Ali. Orta Çağda Müslümanların Yaşayışları. Çev. Bahriye Üçok, İstanbul: Varlık, 1972.
  • Merçil, Erdoğan. Selçuklularda Hükümdarlık Alâmetleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2007.
  • Müstevfî. Nüzhetü’l-kulûb. nşr. Muhammed Debir Siyâkî. Tahran: Kitabhâne-i Tahuri, 1336.
  • Nâsır-ı Hüsrev. Sefernâme. Çev. Abdülvehhab Tarzî, Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı 1985.
  • Pyne, Nanette Merie. The impact of the Seljuq invasion on Khuzestan: an inquiry into the historical, geographical, numismatic, and archaeological evidence. Basılmamış Doktora Tezi. Washington: Near Eastern History, Archaeology and Literature, 1982.
  • Râvendî. Râhatü’s-südûr ve ayetü’s-sürûr. Çev. Ahmed Ateş, I, Ankara: TTK Yayınları,  1999.
  • Recebî, Safer. “Râhhâ-yı dîrîne-i Hûzistân”, Âyende, sy. 17, (1370): 27-33.
  • Seâlibî. Letâʾifü’l-maʿârif. Nşr. P. De Jong, Leiden: 1867.
  • Seâlibî. Simârü’l-kulûb fi’l-muzâf ve’l-mensûb. Thk. Muhammed Ebû’l-Fazl İbrahim, Beyrut: 2003.
  • Serjeant, R. B. “Material for a History of Islamic Textiles up to the Mongol Conquest”, Ars Islamica, IX, (1942): 71-104.
  • Söylemez, Mehmet Mahfuz. Bilimin Yitik Şehri Cündişapur. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2017.
  • Strange. Guy Le. Doğu Hilafetinin Memleketleri. Çev. Adnan Eskikurt, Cengiz Tomar. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2015.
  • Şüşterî. Tadhkira-i Shûshtar. Haz. Khan Bahadur Maula Bakhsh. Calcutta: Asiatic Society Bengal, 1924.
  • Tenûhî. Nişvâru’l-muhâdara ve ahbâru’l-müzâkere. Nşr. Abbûd es- Şâlecî, I, Beyrut: Dâru Sâdır, 1971.
  • Whitcomb, Donald S. “The Fars Hoard: A Buyid Hoard From Fars Province”, American Numismatic Society, XXI, (1976): 161-250.
  • Yiğit, İsmail. “Ribât”,  TDV İslam Ansiklopedisi, XXXV, 76-79. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2008.
  • Zeydân, Corci. İslâm Uygarlıkları Tarihi. Çev. Nejdet Gök, II, İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 20.12.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 25.12.2021
  • Yayımlanma Tarihi / Issued : 21.01.2022