2022 Ocak/January, 38-62

Tekâlif-i Milliye Emirleri Sonrası Halkın Yaptığı Bağışlar

Donations Made by the Turkish People after the National Obligation Orders

Dr. Ali KAŞIYUĞUN


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Kaşıyuğun, Ali. “Tekâlif-i Milliye Emirleri Sonrası Halkın Yaptığı Bağışlar” Tarihçi 2, no. 1 (Ocak 2022): 38-62.

Full Article                                     Canlı Yayın/Live Interview
  
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg

   


Özet

Yunan ordusu karşısında Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmek durumunda kalan Türk ordusu, bir taraftan düşmanla savaşırken bir taraftan da yoklukla savaşmak durumunda kalmıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın Başkomutan olmasıyla birlikte Tekâlif-i Milliye Emirleri yayınlanmış ve Türk halkı maddi manevi bütün kaynaklarıyla seferber edilmiştir. 
Tekâlif-i Milliye emirlerinin yayınlanmasından sonra seferber olan Türk halkı, emirleri yerine getirmekle kalmamış aynı zamanda vatanseverlik duygusuyla Türk ordusuna bağış ve yardımlarda bulunmuştur. Bu bağış ve yardımlar zaferin kazanılmasına kadar devam etmiştir. Yapılan bağış ve yardımlar genellikle nakdi olmakla beraber bazen askerlere tütün ve sigara paketleri gönderilmesi, bazen askerler için elbiselik kumaş verilmesi veya elbise alınması veya bunun için para verilmesi, bazen ordu hayvanatı için meralardan ot biçilmesi, bazen hastane yapılması, bazen ordu için ücretsiz nakliye yapılması şeklindedir. 
Mustafa Kemal Paşa, “Harp ve muharebe, yalnız iki ordunun değil, iki milletin bütün mevcudiyetleriyle karşı karşıya gelmesi ve vuruşması”  olduğunu söylemektedir. Türk halkı da cephede çarpışan Mehmetçiğin arkasında yer almış, yaptığı yardımlarla zaferin kazanılmasında büyük bir fedakârlık örneği sergilemiştir. 
Mevcut çalışmayla; dönemin gazeteleri, meclis zabıtları, ikinci el kaynaklar kullanılarak dönemin aydınlatılması noktasında katkı sağlanması hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Mustafa Kemal Paşa, Bağış, Yardım, Tekâlif-i Milliye

Abstract

The Turkish army, which had to retreat to the east of Sakarya against the Greek army, had to fight with poverty while fighting the enemy on the one hand. Mustafa Kemal Pasha, the leader of the national movement, ordered the national obligation and after that was declared mobilization. The Turkish people attended this mobilization with all their material and moral resources. 
After national obligation orders were published the Turkish people, who mobilized, not only fulfilled the orders but also made donations and aids to the Turkish army with a sense of patriotism. These donations and aids continued until the victory was won. Although donations and aids are generally in cash, sometimes sending tobacco and cigarette packages to soldiers, sometimes giving cloth or buying clothes for soldiers or paying for it, sometimes mowing grass from pastures for army animals, sometimes building a hospital, sometimes free shipping for army is in the form.
Mustafa Kemal Pasha says that “War and combat are not only two armies, but two nations confronting and fighting with all their presences”. The Turkish people also stood behind the Mehmetçik (turkish soldier) who fought on the front, and showed a great example of self-sacrifice in winning the victory with the aid they provided.
With the current study; It is aimed to contribute to the enlightenment of the period by using the newspapers of the period, the parliamentary minutes and second-hand sources.
Keywords: Mustafa Kemal Pasha, Donation, Help, National Obligations

Kaynakça

1- Resmi Yayınlar

  • Türk İstiklal Harbi (TİH), Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı, (Ankara: Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı (ATASE) Yayınları, 1999)
  • Askeri Tarih Belgeleri Dergisi (ATBD), Yıl:62, S.131, (Ankara: Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı Yayınları, Temmuz 2013)
  • Türk İstiklal Harbi (TİH), İdari Faaliyetler, C.7, (15 Mayıs 1919-2 Kasım 1923), (Ankara Genelkurmay Harp Tarihî Başkanlığı Resmî Yayınları, 1975)
  • TBMM Gizli Celse Zabıtları, C.1, 8.İnikat, 4.celse, 1 Mayıs 1336 (1920)
  • TBMM Gizli Celse Zabıtları, C.12, 61.İnikat, 3.celse, 4 Ağustos 1337 (1921)
  • TBMM Gizli Celse Zabıtları, C.12, 62.İnikat, 1,2.celse, 5 Ağustos 1337 (1921)
  • TBMM Zabıt Ceridesi, 1. Dönem 12. Cilt 62. Birleşim, 5 Ağustos 1337 (1921)
  • TBMM Gizli Celse Zabıtları, C.14, 102.İnikat, 1 ve 2.celse, 31 Teşrin-i evvel 1337 (31 Ekim 1921)
  • TBMM Gizli Celse Zabıtları, Devre 1, C.12, 63.İnikat, 3.celse, 08 Ağustos 1337 (1921)
  • TBMM Gizli Celse Zabıtları, C.13, 101.İnikat, 1 ve 2.celse, 29 Ekim 1921
  • TBMM Zabıt Ceridesi, C.12, 76.İçtima, 15 Eylül 1337 (1921)

2- Gazete ve Dergiler

  • “Abdülkadir Kemali Beyin Teberruu”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:286, 8 Eylül 1921, s.2.
  • “Ahalimizin Hamiyeti”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:268, 21 Ağustos 1921, s.2.
  • “Anadolu Haberleri; İsmet Paşa’nın Konyalılara Teşekkürü”,İkdam, Numro:8807, 22 Eylül 1921, s.3.
  • “Başkumandanımızın Temdid Müddeti”, Hâkimiyet-i Milliye, 5 Şubat 1922, Numro:423, s.1.
  • “Başkumandanlık Kanunu”, Vakit, 10 Ağustos 1337 (1921), Numro:1319, s.1.
  • “Başkumandanlık Kanununun Temdidi”, Hâkimiyet-i Milliye, 7 Mayıs 1922, Numro:500, s.1.
  • “Başkumandanlık Salahiyetinin Temdidi”, Hâkimiyet-i Milliye, 1 Kasım 1921, Numro:340, s.1.
  • “Bir Numrolu Tekâlif-i Milliye Emri”, Hâkimiyet-i Milliye, 10 Ağustos 1921, Numro:260, s.2.
  • “Bir Zabitanımızın Teberruu”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:287, 9 Eylül 1921, s.2.
  • “Boğazlıyanlıların Hamiyeti”, Açıksöz, Numro.262, 21 Ağustos 1921, s.1.
  • “Boğazlıyanlıların Hamiyeti”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:260, 10 Ağustos 1921, s.2.
  • “Bolu’da Teberruat-ı Şefkatkarane”, Açıksöz, Numro.262, 21 Ağustos 1921, s.1.
  • “Bozdoğan-Akseki”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:304, 26 Eylül 1921, s.2.
  • “Büyük Bir Hamiyet”, Açıksöz, Numro.266, 25 Ağustos 1921, s.1.
  • “Dâhili Haberler”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:266, 19 Ağustos 1921, s.2.
  • “Dâhili Haberler”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:269, 22 Ağustos 1921, s.2.
  • “Dahili Haberler”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:293, 15 Eylül 1921, s.2.
  • “Dahili Haberler”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:300, 22 Eylül 1921, s.2.
  • “Darülmuallimat Talebesi ve Mecruhlar”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:279, 1 Eylül 1921, s.2.
  • “Dünkü Anadolu Ajansı; Tebliğ-i resmi”, Açıksöz, Numro.258, 13 Ağustos 1921, s.2.
  • “Düzce Ahalisinin Muavenet ve Teberruatı”, Açıksöz, Numro.138, 21 Mart 1337 (1921), s.1.
  •  “Elazizin Vatanperverliği”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:268, 21 Ağustos 1921, s.2.
  • “Emir Hala’nın Himmeti”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:270, 23 Ağustos 1921, s.2.
  • “Halkımızın Fedakârlığı”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:287, 9 Eylül 1921, s.2.
  • “Hamiyetli Halkımıza”, Hâkimiyet-i Milliye, 9 Ağustos 1921, Numro:259, s.2.
  • “Hanımlarımızın Gazilere Yardımı”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:260, 10 Ağustos 1921, s.2.
  • “Isparta’da Hilal-i Ahmer İanesi”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:269, 22 Ağustos 1921, s.2.
  • “İbraz-ı Hamiyet”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:286, 8 Eylül 1921, s.2.
  • “İki Numrolu Emir Sureti”, Hâkimiyet-i Milliye, 11 Ağustos 1921, Numro:261, s.2.
  • “İstanbul’un Anadolu’ya Hediyesi”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:313, 5 Ekim 1921, s.2.
  • “Kangırı’da Bir Aile Bayramı”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:269, 22 Ağustos 1921, s.2.
  • “Konya Sultani Talebesinin Serveti”,  Hâkimiyet-i Milliye, Numro:294, 16 Eylül 1921, s.2.
  • “Konya’da Gönüllüler”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:304, 26 Eylül 1921, s.2.
  • “Konya”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:294, 16 Eylül 1921, s.1.
  • “Konyalıların Hilal-i Ahmer’e Yardımı”, Açıksöz, Numro.258, 13 Ağustos 1921, s.1.
  • “Köylülerimizin Fedakârlığı”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:319, 11 Ekim 1921, s.2.
  • “Manavgatlılara Ordumuzun Teşekkürü”,  Hâkimiyet-i Milliye, Numro:319, 11 Ekim 1921, s.2.
  • “Meclisçe Kabul Edilen Başkumandanlık Layiha-i Kanuniyesi”, Hâkimiyet-i Milliye, 6 Ağustos 1921, Numro:256, s.1.
  • “Mısırlıların İanesi”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:279, 1 Eylül 1921, s.2.
  • “Mudurnuluların Hamiyeti”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:266, 19 Ağustos 1921, s.2.
  • “Mustafa Kemal Paşa Hazretleri Amal-i Milliyenin Tahakkukuna Kadar Başkumandan”, Hâkimiyet-i Milliye, 21 Temmuz 1922, Numro:563, s.1.
  • “Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin Millete Beyannameleri”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:294, 16 Eylül 1921, s.1.
  • “Nakliyat hakkında 5 Numrolu Emir”, Hâkimiyet-i Milliye, 12 Ağustos 1921, Numro:262, s.2.
  • “Necip Ağanın Hamiyeti”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:286, 8 Eylül 1921, s.2.
  • “Operatör Emin Beyefendinin Teberruu”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:286, 8 Eylül 1921, s.2.
  • “Ordumuza Teberrular”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:313, 5 Ekim 1921, s.2.
  • “Samsun’un Hediyesi”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro.608, 14 Eylül 1338 (1922), s.1.
  • “Tarihi Celse”, Hâkimiyet-i Milliye, 6 Ağustos 1921, Numro:256, s.1.
  • “Teberru”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:270, 23 Ağustos 1921, s.2.
  • “Teberru”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:319, 11 Ekim 1921, s.2.
  • “Teşekkür-ü Aleni”, Açıksöz, Numro.257, 11 Ağustos 1921, s.2.
  • “Trabzonluların Fedakârlıkları”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:268, 21 Ağustos 1921, s.2.
  • “Yarınki Nüshamız; Hilal-i Ahmer Menfaatine”, Açıksöz, Numro.259, 14 Ağustos 1921, s.1.
  • “Zafer, Anadolu’ya Yeni Bir Can Verdi”, Hâkimiyet-i Milliye, Numro:294, 16 Eylül 1921, s.1.

3- Kitaplar

  • ATATÜRK, Mustafa Kemal, Nutuk C.1 (1919-1920), İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1970.
  • ATATÜRK, Mustafa Kemal, Nutuk C.2 (1920-1927),İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1969.
  • ERİM, Nihat, Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri C.1, Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1953.
  • MÜDERRİSOĞLU, Alptekin, Kurtuluş Savaşı’nın Mali Kaynakları, Ankara: Maliye Bakanlığı 50.Yıl Yayınları, 1974.
  • SÜRMELİ, Serpil, Milli Mücadele’de Tekâlif-i Milliye Emirleri, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 1998.
  • ŞAHİN, Necmettin – YILMAZ, Akif, Milli Mücadele Stratejisinin Mali İktisat Boyutu ve Sosyo-Ekonomik Dinamikleri, İzmir: Vergi Müfettişleri Derneği Yayınları, 2015.
  • TÜRKMEN, Zekeriya, Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Ankara: TTK Yayınları, 2001.

4- Makale ve Bildiriler

  • AVCI, Cemal, “Tekalif-i Harbiye İle Tekalif-i Milliye Vergilerinin Karşılaştırmalı Tanıtımı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi C.XI, S.31, 223-238. Ankara Mart 1995.
  • EZER, Feyzullah, “Tekâlif-i Milliye Emirleri ve Tatbikatı”,  Turkish Studies, C.9, S.4, 445-456. Bahar 2014.
  • KAYIRAN, Mehmet, “Tekâlif-i Milliye Emirleri ve Uygulanışı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C.V, S.15,639-664.Ankara Temmuz 1989.
  • ÖZDEMİR, Hikmet, “Atatürk’ün Kriz Yönetimi: Tekalif-i Milliye”, Türk İdare Dergisi, Yıl:72, S.429, 171-210. Aralık 2000.
  • ŞEHİDOĞLU, Süreyya Hami “Kurtuluş Savaşı’nda Bir Vatandaşımızın Uçak Bağışı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C.8, S.24, 601-604. Ankara (Temmuz) 1992.
  • TURAL, M.Akif, “Tekâlif-i Milliye (Halka Borcu Kalmayan Devlet)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi,  C.XI,S. 32, 535-559. Ankara Temmuz 1995.
  • YAMAN, Ahmet Emin, “Başkumandanlık Kanunu”, Atatürk Yolu Dergisi,  C.3, S.9, 85-110. Ankara 1992.
  • 5- Tezler
  • ÇELİK, Kemal, Milli Mücadele’de Adana ve Havalisi (1918-1922), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), 1993.
  • EROĞLU, Reşit Cem, Kurtuluş Savaşı’nın Finansmanı,İstanbul:Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat ABD (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 2006.
  • EZER, Feyzullah, Batı Cephesi’nin İkmal ve İaşesi (1919-1922),Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), 2004.
  • KOLTUK, Nuran, Batı Anadolu’da Kuvâ-yı Milliye’nin Askerî ve Malî Kaynakları,İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 2010.
  • ÖZKONUK, Tanju, Türk Kurtuluş Savaşının Finansmanı,Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye ABD (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 1991.
  • SÜT, Rasim,  İzmir’in İşgalinden Sakarya Meydan Muharebesi Kadar (1919-1921) Batı Cephesi İkmal Sistemi, Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 2008.
  • TEZCAN, Cezmi, Tekalif-i Harbiye ve Tekalif-i Milliye Örneklerinde Savaş Dönemleri Mali Politikaları, Ankara: Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), 2005.
  • TÜRKMAN, Sayim, Kurtuluş Savaşı’nda Batı Cephesi’nde İaşe, Ankara: Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 1997.
  • URAL, Dinçer, Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve Uygulamaları (1920-1927), Ankara: Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), 2000.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 14.12.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 23.12.2021
  • Yayımlanma Tarihi / Issued : 21.01.2022