2022 Ocak/January, 134-152

Osmanlı Matbuatında Kadın Bedeninin Kurgulanışı (1860-1918)

The Creation of The Female Body in The Ottoman Press (1860-1918)

Dr. Şaban DEMİR


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Demir, Şaban. “Osmanlı Matbuatı’nda Kadın Bedeninin Kurgulanışı (1860 -1918)” Tarihçi 2, no. 1 (Ocak 2022): 134-152.


Full Article                                     Canlı Yayın/Live Interview
  
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg

   


Özet

Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecini ele alan makro anlatılarda ve tartışmalarda kendini gösteren kadının toplum hayatındaki konumu sorunu hala üzerinde anlaşma sağlanamayan bir konu olarak varlığını devam ettirmektedir.  Bu uzlaşmazlık, modernleşmenin doğasında barındırdığı çatışmaların ve çelişkilerin neticesi olduğu kadar kadının bizatihi ontolojisinden de kaynaklanmaktadır. Modernleşmenin çatışmalı ve çelişkili yapısının ürettiği sonuçlar kadar toplumun ürettiği tepkiler de kadın özelinde toplumsal hafızaya karışık duygularla inşa edilmiş bir geçmiş bıraktı. Hukuk, eğitim bir nebze de kıyafet gibi başlıklarda karşımıza çıkan Osmanlı kadını üzerine yazılanlar ilerlemenin görünen yüzü olarak sunuldu. Bununla birlikte, modernleşmenin görünen yüzü olarak takdim edilen kadınların sürece nasıl dâhil edildikleri ve modernitenin nasıl ve hangi bağlamlarda nesnesi oldukları da tartışmalı bir mevzu olarak varlığını devam ettirmektedir. Her şeyden önce kadın ontolojisinin farklılığı ve bu ontolojik farklılık üzerine şekillenmiş olan toplumsal algıyla modernleşme arasındaki ilişkiyi belirlemek Osmanlı modernleşmesinin özgün yönlerinin anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Bu özgünlüğün takip edilebileceği mecra ise yine Osmanlı modernleşmesinin sonucunda ortaya çıkan matbuat ve matbuata yansıyan toplumsal algı olacaktır.  Bu çalışmada Osmanlı matbuatı merkeze alınarak Osmanlı kadınının nasıl algılandığı ve yeniden kurgulanma biçimi ele alınmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Modernleşme, Matbuat, Kadın, Beden, Sıhhat.

Abstract

The position of women in the macro narratives and discussions about the modernization process of the Ottoman Empire still remains one of the issues that cannot be agreed upon. This disagreement arises from the ontology of women as well as the result of conflicts and contradictions inherent in modernization. As much as the results produced by the conflicting and contradictory structure of modernization, the reactions produced by the society left a past built with mixed feelings in the social memory in particular for women. The writings on the Ottoman women, who appear in topics such as law, education, and a little bit of clothing, were presented as the visible face of progress. However, it is a controversial issue how women, who are presented as the visible face of modernization, are included in the process and how and in what contexts they become the object of modernity. First of all, the difference of women's ontology and the relationship between social perception shaped on this ontological difference and modernization will help us understand the originality of Ottoman modernization. The medium where this originality can be followed will again be the press brought by the Ottoman modernization. Because, together with the press, the daily life of the imperial society will gain a visibility that can be observed more closely. In this study, a kind of fictionalization of the Ottoman woman has examined by taking the Ottoman press to the center.
Keywords: Modernization, Press, Women, Body, Health (Fitness)

Kaynakça

  • “Sürmelere Dair”, S. 12, Türk Kadını, (7 Teşrîn-i Sânî 1334 (7 Kasım 1918)): 307.
  • “Tütün ve Kadınlar”, Kadın, (İstanbul: 27 Teşrînievvel 1324 (9 Kasım 1908): 1.
  • Ahmet Edîb, “Saçların Hayât ve Memâtı”, Türk Kadını, no: 4, (14 Temmuz 1334 (14 Temmuz 1918)): 90 -92.
  • Ahmet Edip, “Musahabe-i Fenniye”, Bilgi Yurdu Işığı, (15 Haziran 1333 (15 Haziran 1917)): 99 -100.
  • Akyıldız, Ali. “Maârif-i Umûmiyye Nezâreti”, TDV İslam Ansiklopedisi, 27, (Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003), 273-274.
  •             Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi (Başlangıçtan 1988’e), Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, 1988.
  • Anderson, Benedict. Hayali Cemaatler,  İstanbul: Metis Yayınevi, 2015.
  • Balsoy, Gülhan Erkaya. Kahraman Doktor İhtiyar Acuzeye Karşı, İstanbul: Can Yayınları, 2015.
  • Bayhan, Gamze. “Kültürel Hafıza/Bellek İnşası Bağlamında Türk Kültüründe Geleneksel Evlilik Eleştirisi: Şinasi’nin “Şair Evlenmesi”, Turkish Culture and Art Symposium (Ankara: 29-30 OCTOBER 2020), 505-529.
  • Bedia Leman, “İzah: Semin Hanım Kızımıza”, Kadınlar Dünyası. no:20, (23 Nisan 1329): 203.
  • Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017.
  • Ceride-i Havadis, Nu: 29, 19 Safer 1257 (11.04.1841)
  • Ceride-i Havadis, Nu: 29, 19 Safer 1257 (11.04.1841).
  • Certeau, Michel. Gündelik Hayatın Keşfi, Ankara: Dost Kitabevi, 2015.
  • Çakır, Serpil.  Osmanlı Kadın Hareketi, İstanbul: Metis Yayınları, 2016.
  • Doğan, Cem. Osmanlı’da Cinselliğin Saklı Kıyısı, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2019.
  • Emine Semiye, “Moda ve Korse”, Hanımlara Mahsus Gazete, no: 59, (Zilkâde 1313 (7 Mayıs 1896): 1-2.
  • Engelhardt, Eduard Philippe. Türkiye ve Tanzîmat, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2017.
  • Foucault, Michel. Cinselliğin Tarihi, İstanbul:Ayrıntı Yayınları, 2003.
  • Fransa Sefaretnamesi: Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi, (Haz. Abdullah Uçman), İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017.
  • Goffman, Erving. Gündelik Yaşamda Benliğin Sunumu, İstanbul: Metis Yayınları, 2019.
  • Habermas, Jurgen. Kamusallığın Yapısal Dönüşümü, İstanbul: İletişim Yayınevi, 2018.
  • İskit, Server. Türkiye’de Neşriyat Hareketleri Tarihine Bir Bakış,  (Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2000)
  • Kadın, (26 Ekim 1908 (13 Teşrinievvel 1324): 3.
  • Kahraman, Alim. Şinasi, C.39,  İstanbul: TDV İslam Ansiklopedisi, 2010.
  • Kandiyoti, Deniz. Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar, İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
  • Kodaman, Bayram. Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, Ankara: TTK Basımevi 1991.
  • Koloğlu, Orhan. İlk Gazete, İlk Polemik. İstanbul:  Kaynak  Yayınları,  2014. 
  • Koloğlu, Orhan. Miyop Çörçil Olayı: Ceride-i Havadis’in Öyküsü, Ankara: Yorum Yayınları, 1986.
  • Kurnaz, Şefika. Cumhuriyet öncesinde Türk kadını (1839-1923, ( Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı, 1991), 18-23.
  • Lâkîzade Rudâye Hâlise. “Hanımlarımızda Bir Âdet-i Mekrûhe”, Kadın, (11 Kanûnievvel 1324), 5 -7.
  • Macide Şevket. “Ahlak ve Kadın”, Bilgi Yurdu Işığı, no: 4, (15 Temmuz 1332 (1917): 127 -128.
  • Mart Franklin Lober. “Hıfz-ı Sıhhat-i Şahsi”, Sıyanet, no:8 (1 Mayıs 1330 (1914): 286.
  • Mehmed Arif. “Sürmeli Gözler”. S: 9, Türk Kadını, no: 9, (12 Eylül 1334 (12 Eylül 1918)): 226 -227.
  • Musa Kazım Efendi. “Hürriyet-Müsavat”, Sırat-ı Müstakim, no: 1(14 Ağustos 1324 (27 Ağustos 1908):19.
  • Mükerrem Belkıs. “Tenezzüh İhtiyacı”, Kadınlar Dünyası, (11 Şubat 1331 (1913)): 433.
  • Nureddin Ramih. “Genç Kız ve Kadın Hıfzısıhhası”, Sıyanet, no: 17, ( 22 Şubat 1332 (22 Şubat 1916): 618 -621.
  • Nûreddin Râmih. “Sıhhat-i Cemalden Kadın Saçları”, Bilgi Yurdu Işığı, no: 10 -11, (1 Şubat 1334 (1 Mart 1334): 325 -327; 361.
  • Nureddin Ramih. “Sıhhi Bir Tuvalet Odası”, Sıyanet, no: 5,(İstanbul: 23 Nisan 1914 (10 Nisan 1330): 193 -194.
  • Olga de Lebedof. Kadın, no.16, (26 Kanunisani 1324 (1 Şubat 1909): 5-6.
  • Sancar, Serpil. Erkeklik: İmkânsız İktidar,İstanbul: Metis Yayınları, 2016.
  • Schick, Irvin Cemil. Bedeni, Toplumu, Kainatı Yazmak, İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.
  • Şanal, Mustafa. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Kız Öğretmen Okulunun (Dârülmuallimât), Kuruluşu, Okutulan Dersler ve Kapatılışı (1870–1924)”, OTAM, 26, (Güz 2009), 221-244.
  • Şemseddin Sami. “Sıhhat”, Aile, ( İstanbul 1880), 10 -11.
  • Taştan, Yahya Kemal. Türk Milliyetçiliği’nin Sembolik Kaynakları (Yeni Osmanlıları Siyasal Söylemleri: 1860 -1876), Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2010.
  • Yusuf Ragıb. “Düzgünler ve Kozmetikler”, Sıyanet, no: 5, (10 Nisan)


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 20.12.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 19.01.2022
  • Yayımlanma Tarihi / Issued : 21.01.2022