2022 Ocak/January, 100-114

Şer’iyye Sicillerine Göre Amasya Kazasında İhtida Olayları (1694-1738)

Conversion Events in Amasya District according to the Religious Court Records (1694-1738)

Dr. Öğretim Üyesi Gürkan CEVGER

Tarih Öğr. Metehan BOZKURT


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Cevger, Gürkan & Metehan Bozkurt. “Şer’iyye Sicillerine Göre Amasya Kazasında İhtida Olayları (1694-1738)” Tarihçi 2, no. 1 (Ocak 2022): 100-114.


Full Article                                     Canlı Yayın/Live Interview
  
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg

   


Özet

İnsanlar için alınması zor bir karar olan din değiştirme (ihtida) tarih boyunca farklı dinlerde ve kültürlerde yaşanmıştır. Bu durumu ortaya çıkaran siyasi, ekonomik, dini, psikolojik ve sosyal birçok sebep bulunmaktadır. İnsanlar sebebi her ne olursa olsun zaman içerisinde kendi dinlerini terk ederek başka bir dinin mensubu haline gelebilmişlerdir. Osmanlı toplumu içerisinde yaşayan gayrimüslim halk arasında da zaman içerisinde kendi dinini terk ederek İslâm’ı seçen insanlar olmuştur. Bu insanlarla ilgili bilgiler şer’iyye sicillerine kaydedilmiş ve bu kayıtlar ışığında incelenen dönem ve yer ile alakalı ihtida hadiselerine dair değerlendirmeler yapılabilmiştir. 
Bu çalışmada Amasya şer’iyye sicilleri ana kaynak olarak kullanılmış ve sicil kayıtlarından hareketle 1694-1738 yılları arasında Amasya kazasında meydana gelen din değiştirme olayları incelenmiştir. Sicil kayıtlarından din değiştirdiği tespit edilen kimselerin milletleri, adları, cinsiyetleri ve yeni adları tablolaştırılmıştır. İncelenen dönemde din değiştirmiş kimselerden kaç kişinin Amasya sakini olduğu kaç kişinin başka şehirlerden olup Amasya’da din değiştirdiği tespit edilmiş, çalışma tablolar ve grafikler ile desteklenmeye çalışılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Osmanlı İmparatorluğu, Gayrimüslim, İhtida, Amasya, Şer’iyye Sicili

Abstract

Conversion, which is a difficult decision for people, has been experienced in different religions and cultures throughout history. There are many political, economic, psychological and social reasons for this situation. Regardless of the reason, people have abandoned their religion over time and become members of another religion. Among the non-Muslim people living in the Ottoman society, there were people who abandoned their religion and converted to Islam in time. The records of these people were recorded in the religious court registers and in the light of these records, evaluations could be made regarding the conversion cases related to the period and place examined. 
In this study, the Amasya charitable registers were used as the main source and the religious conversion events that took place in Amasya district between 1694-1738 were examined based on the registry records. The nationalities, names, genders and new names of those who are determined to convert from the registry records are tabulated. In the period examined, it was determined how many of the people who converted were Amasya residents, how many people were from other cities and converted in Amasya, and it was tried to be supported with worksheets and graphics. 
Keywords: Ottoman Empire, Non-Muslim, Conversion, Amasya, Religious Court Record

Kaynakça

  • Abacı, Nurcan. “Bir Tarih Metni Nasıl İnşaa Edilir (Dimitri’nin Kızlarını Kim Hamile Bıraktı?)”, Tarih Nasıl Yazılır?, Ed. Ahmet Şimşek. Ankara: TTK Basımevi, 2018.
  • Açık, Turan. “17. Yüzyılın İlk Yarısında Trabzon’da Mühtedi Yeniçeriler”, Ciepo-22, 4-8 Ekim 2016 Trabzon Bildiriler Kitabı, Cilt. 1, (2018): 177-193.
  • Açıkel, Ali. Şer’iyye Sicillerine Göre Tokat’ta İhtida Hareketleri 1772-1897, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 23, (2004): 171-193.
  • Akgündüz, Ahmet. Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslimlerin Yönetimi. İstanbul:Timaş Yayınları, 2008.
  • Altuntaş, Halil. İslam’da Din Hürriyetinin Temelleri, Ankara:Diyanet İşleri Başkalığı Yayınları, 2012.
  • Antov, Nikolay. “Kisve Bahası Arzuhalleri: Osmanlı Döneminde Balkanlarda İslamlaşma Sürecine Dair Bir Kaynak”, Kebikeç, S. 10, (2000): 89-106.
  • Arı, Aydoğan & Yusuf Karabulut. İhtida Öyküleri, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2016.
  • Aslan, Halide. Tanzimat Döneminde Din Değiştirme Hareketleri (1839-1876), Ankara: Türk Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  • Aslan, Halide. “Tanzimat Döneminde Dinî Değişim Halleri: İhtida-Gizli Din-Tanassur Ve Osmanlı”, Toplum Bilimleri Dergisi, 6(12), (2012): 55-82.
  • Baer, Marc David. At Meydanında Ölüm: 17. Yüzyıl İstanbul’unda Toplumsal Cinsiyet, Hoşgörü ve İhtida, çev. Pınar Yanardağ, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2016.
  • Belge, Hadi. “Seyyah William Ouseley’in Gezi Notlarında Amasya (1812)”, Anadolu 5. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Bildireler Kitabı, 26-27 Aralık 2020 Diyarbakır, (2020): 777-786.
  • Bilici, Faruk. “XIV. Louis Döneminde Fransa ile Türkiye Arasındaki Kültürel İlişkiler”, Harp ve Sulh: Avrupa ve Osmanlılar, ed. Dejanirah Couto, Çev. Şirin Tekeli, İstanbul:Kitap Yayınevi, 2010.
  • Çetin, Osman. Sicillere Göre Bursa’da İhtida Hareketleri ve Sosyal Sonuçları (1472-1909), Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1999.
  • Çolak, Kamil.  “İstanbul’da İhtidâ Hareketleri (XVI. Yüzyıl)”, Osmanlı, C. IV, 495-505. Editör: Güler Eren, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2000.
  • Çolak, Kamil. “XVI. Yüzyılda İstanbul’da İhtida Hareketleri”, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, (2000).
  • Demir, Alparslan. “Tahrir Defterlerine Göre 16. Yüzyılda İhtida Hareketleri”, Gazi Üniversitesi Türkiyat Dergisi, S. 4, (2009): 199-206.
  • Deringil, Selim. 19. Yüzyıl Osmanlı Devletinde İhtida ve İrtidad, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  • Devellioğlu, Ferit.  Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları, 2010.
  • Dini Kavramlar Sözlüğü, Yayına Hazırlayan. İsmail Karagöz, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2017.
  • Karadağ, Esra. XIX Yüzyılın İlk Yarısında (1800-1850) Anadolu’da İhtida Hareketleri, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, (2005).
  • Köse, Ali. “İhtida”, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt XXI,  554-558. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları, 2000.
  • Ünal, Mehmet Ali. Osmanlı Tarih Sözlüğü, İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2011.
  • Ünal, İsmail Hakkı & Mehmet Özdemir & Nesimi Yazıcı. İslam Kültüründe Hoşgörü Bir Arada Yaşama Tecrübemizin Esasları-Örnekler, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2015.
  • Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Cilt 2, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1983.
  • Selçuk, Hava. “Şer’iyye Sicillerine Göre Kayseri’de İhtida Hareketleri”, Dini Araştırmalar, Mayıs-Ağustos 2002, C.5, S. 2, (2002): 165-176.
  • Selçuk, Hava. “Şer’iyye Sicillerine Göre Vidin, Silistre Ve Sofya’da İhtida Hareketleri (XVIII ve XIX Yüzyıl)”, JASSS, Sayı. 25-I, (2014): 51-61.
  • Şeker, Mehmet. Osmanlı Belgelerinde İhtida Kavramı ve Mühtediler, İstanbul: Ötüken Yayınları, 2007.
  • Tahralı, Mustafa.  “Batıdaki İhtida Hadiselerinde Tasavvufun Rolü”, Uluslararası Birinci İslam Araştırmaları Sempozyumu (16-18 Eylül 1985) Bildiriler Kitabı, (1985): 141-162.
  • Tosun, Miraç.  Trabzon’da Cemaatler Arası İlişkiler (1700-1770), Trabzon: Serander Yayınevi, 2018.
  • Türkçe Sözlük, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  • Yıldız,  Bilal. “Osmanlı´nın Son Dönemlerinde Denizli´de Yaşanan Bazı İhtida Örnekleri Üzerinde Bir Değerlendirme”, Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı.1, (2013): 105-120.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 09.11.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 21.12.2021
  • Yayımlanma Tarihi / Issued : 21.01.2022