2022 Ocak/January, 1-17

Urfa’da Salgın Hastalıklarla Mücadele ve Alınan Önlemler (1923-1933)

Epidemic Diseases and Measures Taken in Urfa (1923-1933)

Dr. Öğretim Üyesi Ferit YÜCEBAŞ


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Yücebaş, Ferit. “Urfa’da Salgın Hastalıklarla Mücadele ve Alınan Önlemler (1923-1933)” Tarihçi 2, no. 1 (Ocak 2022): 1-17. 


Full Article                                     Canlı Yayın/Live Interview
  
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg

   


Özet

Osmanlı Devleti’nin son yüzyılının savaşlar ve toprak kayıplarıyla geçmesi nedeniyle salgın hastalıklar da buna bağlı olarak artmaya başladı. Özellikle I. Dünya Savaşı yenilgisiyle beraber Anadolu’ya yoğun bir göç hareketi başladı ve bu durum salgınların yaygınlaşmasına neden oldu. Türkiye Cumhuriyeti hükümetleri Türkiye’si, ilk iş olarak bulaşıcı hastalıklar ve yoklukla mücadele etmeye çalıştı.  Urfa’nın Suriye sınırında bulunması ve sınırın muğlak yapısı kaçak geçişlerle beraber salgın hastalıkların da önce Urfa’da ve daha sonra ise çevre illerde görülmesine neden oldu. Urfa ve çevresinde karşılaşılan salgın hastalıklar arasında trahom, sıtma, verem, frengi, kolera, çiçek, tifüs ve difteriyle beraber çocuk ishallerine de rastlanılıyordu. Doktor, hemşire ve sağlık görevlisi istihdamına özel önem verildi, sağlık sorunlarına çözüm üretildi. Urfa’da bütçe imkânları elverdiği ölçüde memleket hastanesi, dispanserler ve gezici sağlık kuruluşları kurulmuş ve salgın hastalıklarla etkin bir şekilde mücadele edildi. Öte yandan doktorlara zorunlu hizmet getirildi ve maaşları artırıldı. Salgın hastalıkların önüne geçmek için bölgeye ilaçlar gönderildi. Bunlar arasında adını sıkça duyduğumuz neosalvarsan ve kinin gibi ilaçlar yaygın olarak kullanıldı. Devlet bu ilaçları bedava dağıtmış ve salgınları önlemek amacıyla aşılama çalışmaları başlattı. Bu önlemerin yanında gezici sağlık araçları bölgeye sevk edildi ve önemli sonuçlar elde edildi.
Anahtar Kelimeler: Urfa, Salgın Hastalıklar, Sıtma, Trahom.

Abstract

Due to the fact that the last century of the Ottoman Empire was spent with wars and land losses, epidemics also began to increase accordingly. Especially with the defeat of World War I,an intense migration began to Anatolia and this migration caused the fark of epidemics. The goverments of Turskish Republic tried to fight infectious diseases and poverty as the first thing. The fact that Urfa is on the Syrian border and the ambiguous structure of the border caused epidemics to be seen first in Urfa and then in the surrounding provinces, along with illegal crossings. Among the epidemic diseases encountered in Urfa and its environs, trachoma, malaria, tuberculosis, syphilis, cholera, smallpox, typhus and diphtheria were also encountered, as well as children's diarrhea. Particular attention was paid to the employment of doctors, nurses and health officers, and moreover the solutions were tried to produce for health problems. The hometown hospital, dispensaries and mobile health organizations were established in Urfa to the extent the budget possibilities allowed, and epidemics were effectively fought. On the other hand, compulsory service was introduced to doctors and their salaries were increased. Medicines were sent to the region to prevent epidemics. Among these, drugs such as Neosalvarsan and Quinine, whose names we hear frequently, were widely used. The state distributed these drugs free of charge and started the vaccination practice to prevent epidemics. In addition to these precautions, mobile health vehicles were sent to the region and important results were obtained.
Keywords: Urfa, Epidemics, Malaria, Trachoma.

Kaynakça

  • Altay, Sadet. “Bulaşıcı ve Müzmin Bir Sosyal Afet: Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Trahom Hastalığı ve Mücadele Çalışmaları (1924-1938)”. CTAD, Yıl: 12, Sayı: 23, (2016): 167-211.
  • Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, I-III. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1997.
  • Birinci Genel Müfettişlik, Güneydoğu Birinci Genel Müfettişlik Bölgesi. İstanbul: Cumhuriyet Matbaası, 1939.
  • Candeğer, Ümmügülsüm. “Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Çiçek Hastalığı (1923-190)”, Tarihsel Süreçte Anadolu’da Çiçek. ed. Şükran Köse vd. 95-106.  İstanbul: Gece Kitaplığı Yayınları, 2020.
  • Candeğer, Ümmügülsüm. “Cumhuriyet’ten Günümüze Sıtma İle Savaş”. Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Kongresi Bildirileri, Cilt: IV. Ankara: 2016.
  • Çolak, Melek. “Atatürk Dönemi Türkiyesi’nde Bir Macar Meteorolog: ‘Aksakallı Havabakan’ Antal Réthly (Macar kaynaklarına Göre). CTAD Yıl 5, Sayı 9 (Bahar 2009): 113-136.
  • Dağ, Mustafa. “Cumhuriyetin İlk Yıllarında Urfa’da Sağlık Kurumları”. Şehir ve İrfan, Sayı: 5, (2017):  35-51.
  • Doktor Sesi, Yıl: 1, No: 2. (1927 Şubat).
  • Doktor Şefik Arif. Türkiye’nin Sağlık ve Sosyal Coğrafyası Urfa Vilayeti. (Haz. Abdulnasır Yiner), 2015.
  • Doktor Vefik Hüsnü, İkinci Millî Türk Tıb Kongresi Türkiye Trahom Coğrafyası. Ankara: Kader Matbaası, 1927.
  • Güzel, Abdulkadir. “1927 Urfa Salnamesinin Tarihi Coğrafya Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 11 (1), (2012): 231-262.
  • Kardaş, Abdulaziz. “Birinci Umûmî Müfettişlik Bölgesinde Salgın Hastalıklarla Mücadele (1927-1952)”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C. 7, Sayı: 4, (Aralık 2020): 2355-2385.
  • Kardaş, Abdulaziz. “Birinci Umûmi Müfettişlik Bölgesinde Trahomla Mücadele”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 13, Sayı: 75, (2020): 276-285.
  • Kardaş, Abdulaziz. “Cumhuriyet Döneminde Çiçek Salgınları ve Alınan Önlemler”. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, Yıl: 13, Sayı: 82, (Kış 2020): 309-321.
  • Orak, Abdullah. “Urfa’da Sağlık Sorunları (1923-1950)”. Şehir ve İrfan, Sayı: 5, (2017): 74-86.
  • Özer, Sevilay. “Orta Doğu’da Salgın Hastalıklar: Urfa Örneği (1923-1950)”. Geçmiş ve Gelecek Bağlamında Orta Doğu. ed. Zafer Gölen, Abidin Temizer. 81-95. Podgorica, Montenegro, 2018. 
  • Özer, Sevilay. “Maraş’ta Salgın Hastalıklarla Mücadele (1935-1960)”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XX/41, (2020):  701-728.
  • Tekir, Süleyman. “Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele (1923-1930)”. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 65, (2019): 407-430.
  • Türkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi (1926-1927). İstanbul: Matbuat Müdüriyeti Umumiyesi.
  • Türkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi (1927-1928). İstanbul: Matbuat Müdüriyeti Umumiyesi.
  • Urfa Hakkında Tabiî, Coğrafî, İçtimaî, İktisadi, Tarihî, Mülkî Malumat-ı Cami’ Salname. İstanbul: İlhami-Fevzi Matbaası, 1927.
  • Yücebaş, Ferit. Cumhuriyet Döneminde Güneydoğu Anadolu (Gaziantep-Mardin-Urfa)’ya Yapılan Kamu Harcamaları ve Yatırımlar (1923-1950). (İstanbul: Hiperyayın, 2019). 
  • Zengin, Ersoy. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Örnek Bir İdareci: Vali İbrahim Ethem Aykut’un Hayatı ve İdari Faaliyetleri”, Mavi Atlas, 8 (2), (2020): 412-426.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 02.12.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 21.12.2021
  • Yayımlanma Tarihi / Issued : 21.01.2022