2021 Ocak/January, 22-33

From Africa to Istanbul: A Contribution to the Sociomedical History of Sleeping Sickness in Turkey (1900-1940)

Afrika’dan İstanbul’a: Türkiye’de Uyku Hastalığının Sosyomedikal Tarihine Katkı (1900-1940)

Dr. Cem Doğan


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Doğan, Cem. "From Africa to Istanbul: A Contribution to the Sociomedical History of Sleeping Sickness in Turkey (1900-1940)."Tarihçi 1, no.1(2021): 22-33.

Full Article           Özet/Abstract              Söyleşi/Live Interview
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                   Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png                          Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg


Abstract

In the late 19th century, the world met a mysterious disease that first emerged in Africa and killed tens of thousands of people by going on the rampage, and then somehow spread to the other continents until the year 1920. This disease detained the people from working, reproducing, and producing but led them to only one thing: sleeping. The new disease, which was named “sleeping sickness” in Western literature, particularly drew the attention of imperialistic powers like Britain, Germany, and Belgium. Thus, a socioeconomic reason, a colonial enemy, impeding the capabilities of colonial empires has emerged. The scope of sleeping sickness was not limited to Africa, and after a little while, it started to be seen in France, Britain, and Germany as well as Turkey. This paper aims to analyze the sociomedical aspects in Turkey of this exotic disease, turned people into living-deads, coming from Africa to İstanbul.   

 
Keywords: Sleeping Sickness, Epidemy, Africa, Imperialism, Istanbul 

Özet

19. yüzyılın sonlarında dünya önce Afrika’da yayılıp 1920’ye gelene dek kıtayı kasıp kavurmak suretiyle on binlerce kişiyi canından eden, sonra da diğer kıtalara şu ya da bu şekilde sirayet etmeye başlayan garip bir hastalıkla tanıştı. Bu hastalık insanları çalışmak, üremek ve üretmek gibi başlıca toplumsal işlevlerinden geri koyuyor ve onları tek bir şeyi yapmaya yönlendiriyordu: uyumak. Batı literatüründe bilimsel isminden ziyade “sleeping sickness” (uyku hastalığı) adı verilen bu yeni rahatsızlık bilhassa müstemleke topraklarda hüküm süren Britanya, Almanya ve Belçika gibi emperyalist güçlerin dikkatini çekti. Böylece ortaya bir hastalıktan fazlası, kolonyal bir düşman, yabancı topraklarda türeyerek sömürü imparatorluklarının gücüne ket vuran sosyoekonomik bir faktör çıkmış oldu. Ancak uyku hastalığı Afrika topraklarıyla sınırlı kalmadı ve bir süre sonra Amerika, Fransa, Britanya ve Almanya gibi muhtelif ülkelerin yanı sıra Türkiye’de de görülmeye başladı. Bu çalışma, Afrika’dan İstanbul’a kadar gelen ve insanları adeta yaşayan ölüye dönüştüren bu ilginç hastalığın Türkiye’deki sosyomedikal boyutlarını irdelemeyi amaçlamaktadır. 

 
Anahtar Kelimeler: Uyku Hastalığı, Epidemi, Afrika, Emperyalizm, İstanbul 

References

  •  “An International Commission on Sleeping Sickness.” Science 26, no. 654 (1907): 58-59.
  •  “Anadolu’yu Tehdit Eden Yeni Bir Hastalık.” Resimli Ay 1, no. 9 (1924): 40.
  •  “Ev Doktoru: ‘Ansefalit Letarjik’ Uyku Hastalığı.” (1934). Son Posta, 5 (1513): 4.
  •  “Uyku Hastalığı.” Servet-i Fünûn, 17 (880), (1908): 351.
  •  “Uyku Hastalığı: Sıhhiye Henüz Ne Yapacağını Bilmiyor.” İkdam, 27 (8312), (1920):1.
  •  “Uyku Hastalığında.”  Son Saat, 42 (1925): 3.
  •  “Uyku Hastalığının Tevlid Ettiği Feci Akıbetler.” Cumhuriyet, 15 (5252) (1938): 9.
  •  “Uyku.” Nevsal-i Afiyet 1. ed. Besim Ömer [Akalın], 268-275. İstanbul: Âlem Matbaası, 1898.
  • Armelagos, G. J. “Emerging Disease in the Third Epidemiological Transition.” The Changing Face of Disease Implications for Society. ed. Nick Mascie-Taylor, Jean Peters ve Stephen T. McGarvey, 7-22. New York and London: Taylor & Francis, 2004.
  • Atkins, J. The Navy Surgeon or Practical System of Surgery: With a Dissertation on Cold and Hot Mineral Springs and Physical Observations on the Coast of Guiney. London: Looking-Glass, 1742.
  • Beck, U. Risk Society: Towards a New Modernity.  trans. Mark Ritter. London: Sage Publication, 1992.
  • Berrang-Ford, L. v. d. “Sleeping Sickness in Uganda: Revisiting Current and Historical Distributions.” African Health Sciences 6, no. 4 (2006): 223-231.
  • Castellani, A. Sleeping Sickness. London: British Medical Association 1904.
  • Dobson, M.  Disease: The Extraordinary Stories Behind History’s Deadliest Killers. London: Quercus, 2015
  • Doğan, C. “Fareler ve İnsanlar: 20. Yüzyılın Başında Galata Limanında Hijyen, Veba ve Farelerle Mücadele”. Kebikeç, 48(2018): 329-345.
  • Egeru, A., Opio, J., Siya, A., Barasa, B., Magaya, J. P. ve Namaalwa, J. J. “Tsetse Invasion as an Emerging Threat to Socioecological Resilience of Pastoral Communities in Karamoja, Uganda”, Sustainability 12, no. 4(2020): 1-26.
  • Foucault, M. “The Politics of Health in the Eighteenth Century”. Power/Knowledge: Selected Interviews & Other Writings, 1972-1977. ed. Colin Gordon, 166-182. New York: Pantheon Books, 1980.
  • Headrick, D. R. “Sleeping Sickness Epidemics and Colonial Responses in East and Central Africa, 1900–1940.” Plos: Neglected Tropical Diseases 8, no. 4, (2014): 1-8.
  • Lyons, M. The Colonial Disease: A Social History of Sleeping Sickness in Northern Zaire, 1900-1940. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
  • MacKenzie, J. M. “Experts and Amateurs: Tsetse, Nagana and Sleeping Sickness in East and Central Africa.” Imperialism and the Natural World. ed. John M. MacKenzie, 189-209. Manchester and New York: Manchester University Press, 1990.
  • McNeill, W. H.  Plagues and Peoples. New York: Anchor Press, 1976.
  • Men at War, 1914-1945: French Colonial and African Troops. ed. Ramon Azaola. Madrid: Del Prado Publishers, 2000.
  • Porter, R. Disease, Medicine, and Society in England, 1550-1860. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
  • Ramen, F. Epidemics Deadly Diseases Throughout History: Sleeping Sickness and Other Parasitic Diseases. New York: The Rosen Publishing Group, 2002.
  • Resmi Gazete, Umumî Hıfzıssıhha Kanunu. 1489, (1930): 8895-8910.
  • Ross, G. Library of Congress. (1911). (loc: Illus. in AP101.P7)
  • Sandwith, F. M. Sleeping Sickness. London: Macmillan and Co. 1912.
  • Stark, E. “The Epidemic as a Social Event.” International Journal of Health Services 7, no. 4 (1977): 681-705.
  • Şakir, N. Emrâz-ı Asabiye Dersleri. İstanbul: Kader Matbaası, 1924.
  • Şükrü, İ. “Türkiye’deki Uyku Hastalığı Ne İmiş.” Resimli Ay 1, no. 11(1924): 11.
  • Webel, M. K. The Politics of Disease Control: Sleeping Sickness in Eastern Africa, 1890-1920.  Ohio: Ohio University Press, 2019.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 12.12.2020
  • Kabul Tarihi / Accepted : 24.12.2020
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.01.2021