2021 Ocak/January, 153-165

Sultan ve Başkadı: Baybars’ın Hukuk Reformu

The Sultan and Chief Judge: Baybars’s Law Reform

Prof. Dr. İlyas GÖKHAN

Dr. Ömer Faruk ÇAKIR


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Gökhan, İlyas & Ömer Faruk Çakır. “Sultan ve Başkadı: Baybars'ın Hukuk Reformu.” Tarihçi 1, no. 1 (Ocak 2021): 153-165. 

Full Article           Özet/Abstract         Canlı Yayın/Live Interview     
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                   Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png                    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg


Özet

Bu makalenin amacı, Memlûk sultanı Baybars’ın dört Sünnî mezhep için birer başkadılık kurulmasını sağlayan reformunu bütüncül bir bakış açısıyla çözümlemektir. İncelemede öncelikle başvurulan kaynak eserlerden edinilen bilgilerden hareketle söz konusu hukuki düzenlemenin gelişim süreci tasvir edilmeye çalışılmıştır. Yine aynı malumatlar ekseninde Baybars’ı böyle bir karar almaya sevk eden faktörlerin tespit edilmesine odaklanılmıştır. Pek çok kronik yazarının anlatımında, başkadı Bintü’l-A’azz’ın yargılama sürecini olumsuz etkileyen tutumlarının başlıca etken olarak öne çıktığı gözlemlenmiştir. Çalışmanın takip eden bahsinde, reformun ikincil literatürde karşılık bulduğu yorumlar mukayeseli olarak irdelenmiştir. Son olarak, müelliflerin nakilleri ve modern araştırmacıların argümanları göz önünde tutularak, yeni hukuki nizamın Baybars’ın merkezileşme yönelimli siyaseti bağlamında da değerlendirilebileceği yönündeki görüşümüze yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Memlûk, Baybars, Bintü’l-A’azz, Hukuk Reformu, Dörtlü Başkadılık Sistemi. 

Abstract

The purpose of this article is to analyze the reform committed by Mamluk Sultan Baybars, which involves the establishment of an baskadilik (chief judge) or each of the four sunni sects, from holistic perspective. In the examination it has been firstly worked on the description of law development process on the basis of information provided by primary sources. Furthermore, it focuses on the determining factors which prompt to the reason why Baybars reached such a decision in consideration of the same data. In the narrative of many chronicle authors it is observed that the attitudes of chief judge Bint al-A’azz affected adversely the judgement processes as a main cause. Following the discussion of this study, the comments in secondary literatüre about reform are addressed comparatively. Lastly, this paper includes our view related to the evaluation of the new legal order in the context of Baybars’s inclined to centralist policy, in the light of the records of chronicle writers and arguments of modern researchers.
Keywords: Mameluke, Baybars, Bint al-A’azz, Law Reform, Quadruple Chief Judgeship System. 

References

  • Allouche, Adel. “The Establishment of Four Chief Judgeships in Fatimid Egypt.” Journal of the American Oriental Society 15, no. 2 (April-June 1985): 317-320.
  • Ayaz, Fatih Yahya. “Memlük Sultan ve Emirlerinin Hanefîliğe Tutkunluğu Üzerine.” IV, Uluslararası Şeyh Şa’bân-ı Velî Sempozyumu, 440-453. Kastamonu 2017.
  • Berkey, Jonathan P. “Mamluk Religious Policy.” Mamluk Studies Review 13, no. 2 (2009): 7-22.
  • Çakır, Ömer Faruk. Memlûk Devleti’nde Merkeziyetçi Yapının Oluşumu (1250-1341). Basılmamış Doktora Tezi. Nevşehir: Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
  • Erol, Burak Gani. “Memlûklerde Dört Mezhep Başkadılıklarının Kuruluşu ve İşleyişi.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 87 (Güz 2018): 73-87.
  • Escovitz, Joseph H. “The Establishment of Four Chief Judgeships in the Mamluk Empire.” Journal of the American Oriental Society 102, no. 3 (July-October 1982): 529-531.
  • Irwin, Robert. The Middle East in the Middle Ages: The Early Mamluk Sultanate 1250-1382. Southern Illionois University Press, 1986.
  • İbn ‘Abdüzzâhir, Muhyiddin. el-Ravz el-Zâhir fi Siret el-Melik el-Zahir. nşr. ‘Abdulaziz el-Huvaytır. Riyad: 1976.
  • İbn Dokmak, Sarimüddin İbrahim. el-Cevherü’s-Semîn fi Siyeri’l-Mülûk ve’s-Selâtîn  II. thk. Muhammed Kemaleddin İzzeddin Ali. Beyrut: Alemü’l-Kütüp, 1985.
  • İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. el-Bidâye ve’n-Nihâye XIII. Beyrut: Mektebetü’l-Maârif, 1988.
  • İbn Tağrîbirdî, Yusuf Ebu’l-Mehasin. en-Nücûmu’z-Zâhire fi Müluk Mısır ve’l-Kahire VII. [el-Mektebetü’ş-Şamile]. Mısır: Darü’l-Kütüp, t.y.
  • İbnü’l-Furât, Nâsırüddin Muhammed. Târîh-u İbnü’l-Furât IV/I. nşr. Hasan Muhammed eş-Şemâ’a. Basra: Matba’at-ü Haddad, 1967.
  • Jackson, Sherman A. “The Primacy of Domestic Politics: Ibn Bint al-A’azz and the Establishment of Four Chief Judgeships in Mamlûk Egypt.” Journal of the American Oriental Society 115, no. 1 (1995): 52-65.
  • Kalkaşendî, Ebu’l-Abbas Ahmed. Subhu’l-‘Aşâ I, Kahire: Darü’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1922.
  • Lapidus, Ira M. Muslim Cities in the Later Middle Ages. Cambridge University Press, 1967.
  • Lev, Yaacov. “Symbiotic Relations: Ulama and the Mamluk Sultans”, Mamluk Studies Review 13, no. 1 (2009): 1-26.
  • Makrîzî, Takiyüddin Ahmed bin Ali. Kitâb es-Süluk li-Marifet Düvel el-Müluk I-II. thk. Muhammed Abdülkadir ‘Ata. [el-Mektebetü’ş-Şamile]. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
  • Nielsen, Jorgen S. “Sultan al-Zahir Baybars and the Appointment of Four Chief Qadis, 663/1265.” Studia Islamica, no. 60 (1984): 167-176.
  • Nüveyrî, Şehabeddin Ahmed bin Abdülvehhab. Nihayetü’l-Ereb fi Fünûni’l-Edeb XXX. thk. Necip Mustafa Fevvaz & Hikmet Keşli Fevvaz. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiye, 2004.
  • Özen, Şükrü. “Kâdılkudât.” TDV İslam Ansiklopedisi XXIV, 77-82. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2001.
  • Rapoport, Yossef. “Legal Diversity in the Age of Taqlid: The Four Chief Qadis under the Mamluks.” Islamic Law and Society 10, no. 2, The Madhhab (2003): 210-228.
  • Süyûtî, Celaleddin Abdurrahman. Hüsnü’l-Muhâdara fi Târih-i Mısır ve’l-Kâhire II. thk. Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1968.
  • Süyûtî, Celaleddin Abdurrahman. Târîhu’l-Hulefâ. thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamid. Kahire: Matba’atü’s-Saâde, 1952.
  • Şafi’ bin Ali, Nasıreddin. Hüsnü’l-Menakıbü’s-Sırrıyetü’l-Münteze’a min Siret-i Zahiriyye. thk. Abdulaziz bin Abdullah el-Huvaytır. Riyad: 1989.
  • Şeker, Mehmet. “Fâtımîlerde ve Memlûklerde Dört Mezhep Başkadılarının Tayini”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 82, (Yaz 2017): 163-170.
  • Şeker, Mehmet. Memlûklerde Divânü’l-Mezâlim (1250-1517). İstanbul: Ötüken Yayınları, 2020.
  • Thorau, Peter. The Lion of Egypt: Sultan Baybars I and the Near East in the Thirteenth Century. tr. P.M. Holt. London and New York: 1992.
  • Yûnînî, Kutbeddin Musa bin Muhammed. Zeylü Mir’atü’z-Zaman II. Haydarabad: Dâiretü’l-Ma’ârifü’l-Osmanîyye, 1955.


Tarihler/ Dates

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 10.01.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 18.01.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.01.2021