2021 Ocak/January, 136-152

İpek Yolu Kavşağında Bir Eyalet: Rus Çarlığı Dönemi Fergana’da Eğitim

A Province at the Junction of the Silk Road: Education in Fergana in the Russian Tsardom Era

Doç. Dr. Ebubekir GÜNGÖR


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Güngör, Ebubekir. “İpek Yolu Kavşağında Bir Eyalet: Rus Çarlığı Döneminde Fergana’da Eğitim.” Tarihçi 1, no. 1 (Ocak 2021): 136-152. 

Full Article             Özet/Abstract            Söyleşi/Live Interview
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png                         Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Shot-0006.jpg


Özet

Rus Çarlığının Türkistan’ı işgal etmesinden sonra kurduğu Türkistan Genel Askeri Valiliği bölgeyi idare etmiştir. Bu valilik beş eyaletten meydana gelmiştir. Coğrafi merkezi en fazla nüfusa sahip Fergana Eyaleti’dir. Türkistan coğrafyasındaki yerleşiklerin yoğun yaşadıkları merkezi şehirlerin bulunduğu bölge de bu eyalettir. Çalışmanın ana problemi, Fergana Eyaleti’nde Türk/Müslüman ve Rus/Hristiyan eğitim kurumlarının istatistiki verilerinin derlenmesi, bu bilgilerden yola çıkılarak durum tespiti yapılmasından ibarettir. Çalışmada Fergana Eyalet yönetiminin yıllık olarak yayınladığı, çoğunlukla komisyonlar tarafından oluşturulan sayısal veriler temel kaynak olarak kullanılmıştır. Zira yıllıklar, belirtilen dönem ve coğrafya hakkında amaçlanan sonuçlara ulaşmak için kullanılabilecek yegane kaynak niteliğindedir.
Araştırmada, 1887-1913 yılları arası sistematik dönemlere ayrılarak elde edilen veriler tasnif edilmiştir. Değerlendirilen bilgiler ışığında Türk/Müslüman eğitim kurumlarından mekteplerin nüfus artışına paralel gelişme gösterdiği, işgalden 1913 yılına kadar okullaşmanın genel nüfusa oranının ortalama %3 olduğu anlaşılmıştır. Medreselerin bina ve öğrenci sayılarını koruduğu, ancak bölgenin nüfus artış oranına paralel bir artış olmadığı tespit edilmiştir. Rus/Hristiyan okullarının 1887’de %13 okullaşma oranından, 1913 yılına kadar nüfus artış oranının oldukça gerisinde kaldığı, 1913 yılında okullaşma oranına %2’ye kadar düştüğü görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Mektep, Medrese, Rus Okulları, Türkistan, Fergana. 

Abstract

The General Military Governorship of Turkistan, which was founded after the Russian Tsardom invaded Turkistan, ruled the region. This Governorship consists of five provinces. Geography center of Turkistan is Fergana province, the most populated area. This is the province which located the central cities that the settled population of Turkistan live most densely. The main problem of the study, consists of compiling statistical data of Turkish/Muslim and Russian/Christian educational institutions in the province of Fergana and determining the situation based on this information. In the study, the numerical data, which are published annually by Fergana state administration, mostly formed by commissions, were used as the main source. Because these annuals are the only source that can be used to get the intended results about the specified period and geography. 
In the study, by dividing the years between 1887-1913 into systematic periods, the obtained data were classified. In the light of the information evaluated, it was understood that schools from Turkish/Muslim educational instituations developed in paralle with the population increase, the average rate of the general population of was 3 percent from the occupation until 1913. It has been that the shcools maintain the number of buildings and students and there is no change in the population ratio of the province. It was observed that Russian/Christian schools had a schooling rate of 13 % in 1887, however, far behind the population growth rate until 1913 and at the same year, the schooling ratio compared to the population decreased to 2 percent.
 Keywords:  School, Medresseh, Russian Schools, Turkistan, Fergana. 

References

  • Abdiraşidov, Zaynabidin. İsmail Gasprşnskiy i Turkestan v Naçale XX Veka: Svyazi – Otnoşeniya – Vliyanie. Taşkent: Akademnashr, 2011.
  • Demir, Mehmet. “Müşterek Orta Asya Türkçesinin Karışık Dilli Eserlerinden Revnaku’l-İslam’ın Dil Özellikleri.” CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi 10, no. 1 (2012): 110 – 128.
  • Egamberdiyev, Mirzahan & Lazzat Dinasheva. “Çarlık Rusyasının Güney Kazakistan’daki Eğitim Politikası (1850–1914).” Belleten 83, no. 297 (2019): 665-687.
  • Eshenkulova, Kishimjan. Modern Bilimlerin Türkistan’a Girişi (1800-1917). Basılmamış Doktora Tezi., İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
  • Günyol, Vedat. ”Mektep”, TDV İslam Ansiklopedisi XXIX, 5-6. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 1997.
  • Mahdum, Abid Nazar. “On The Sources Of Sebâtü’l-Âcizîn By Sûfî Allahyâr.” Türkiyat Mecmuası, no. 21 (Güz 2011): 239-253.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1887 God. Yeni Margelan: Fergana Bölge Matbaa İdaresi, 1889.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1890 God. Yeni Margelan: Fergana Bölge Matbaa İdaresi, 1893.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1892 God. Yeni Margelan: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1894.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1892 God., Yeni Margelan: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1894.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1897 God. Yeni Margelan: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1899.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1899 God. Yeni Margelan: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi,  1901.
  • Obzor Ferganskoy Oblasti za 1900 God. Yeni Margelan: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1901.
  • Obzor Zakaspiyskoy Oblasti za 1891 God. Ashabad: Türkistan 2. Askeri Matbaası, 1893.
  • Obzor Zakaspiyskoy Oblasti za 1900 God. Ashabad: Buhar Gazetesi Matbaası, 1902.
  • Obzor Zakaspiyskoy Oblasti za 1905 God. Ashabad: Buhar Gazetesi Matbaası, 1907.
  • Somuncuoğlu B. Tümen. Türkistan’da Eğitim (1865-1917) ve Çarlık Rusya’sının Sosyo-Politik Açıdan Eğitime Yaklaşımı. Basılmamış Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı 2006.
  • Statistiçeskiy Obzor Ferganskoy Oblasti za 1904 God. Yeni Margelan: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1905.
  • Statistiçeskiy Obzor Ferganskoy Oblasti za 1906 God. Skobelev: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1908.
  • Statistiçeskiy Obzor Ferganskoy Oblasti za 1910 God. Skobelev: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1912.
  • Statistiçeskiy Obzor Ferganskoy Oblasti za 1913 God. Skobelev: Fergana Bölgesi Matbaa İdaresi, 1916.


Tarihler/ Dates

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 10.01.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 18.01.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.01.2021