2021 Mayıs/May, 79-92

Mezar Taşları ve Türkistan’daki Tatarların XIX. Yüzyılın Başındaki Sosyo-Kültürel Hayatlarıyla İlgili Bazı Değerlendirmeler

Grave Stones and Some Evaluations on the Socio-Cultural Life of Tatars in Turkistan at the Beginning of the XIX Century

Dr. Iana GÜNGÖR


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Güngör, Iana. “Mezar Taşları ve Türkistan’daki Tatarların XIX. Yüzyıl Başındaki Sosyo-Kültürel Hayatıyla İlgili Bazı Değerlendirmeler” Tarihçi 1, no. 2 (Mayıs 2021): 79-92.

Full Article                         Özet/Abstract
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png      


Özet

Mezar taşları ve üzerindeki kitabeler mezar sahibinin farklı özellikleri hakkında bilgi veren önemli bir kaynaktır. Ayrıca kitabeler, ait oldukları toplumların sosyo-kültürel ve ekonomik durumları hakkında bilgi elde edilmesine imkân sağlamaktadır. Bu açılardan değerlendirildiğinde mezar taşları hem fiziki yapısı hem de üzerindeki kitabeler açısından dönemsel tarih araştırmaları için başvuru kaynağı durumuna gelmektedir.
2010 yılında Ala-Arça Mezarlığı’nda bulunan mezar taşı da sadece mezar sahibi hakkında bilgi vermekle kalmayıp XIX. yüzyılın sonundan XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadarki dönemde Türkistan topraklarında yaşayan halkların sosyal-kültürel hayatları hakkında bilgi vermektedir. Makale mezar taşlarının tarihsel bilgi elde etme açısından önemine ve bu bağlamda Tatar tarihinin dönemsel özelliklerine vurgu yapmaktadır. Makalenin hazırlanmasında mezar taşlarının yanında Kırgızistan Cumhuriyeti Merkezî Devlet Arşivi’nden temin edilen belgeler kullanılmış, bu şekilde mezar taşı sahibi ve tarihsel dönemle ilgili kayıtlar ortaya çıkarılmıştır.
       Anahtar Kelimeler: Mezar taşı, Kitabe, Kaynak, Türkistan, Tatarlar.

Abstract

The gravestones and the inscriptions on them are a important source of information of which gives different aspects about the grave owner . Besides, inscriptions can also provide information about the socio-cultural and economic conditions of the societies they belong to. From this point of view, gravestone inscriptions can be an important source for research. 
 The tombstone found in the Ala-Arça Cemetery in 2010 not only gives information about the grave owner, but also gives information about the social-cultural lives of the peoples living in Turkestan from the end of the 19th century to the first quarter of the 20th century. In this article it is Since the information in the tombstone inscription is supported by first-hand sources, it has been shown that the stone can be used as an additional source in research. The article emphasizes the importance of gravestones in terms of obtaining historical information and in this context the periodic features of Tatar history. In the prepatation of this study, along with the gravestones, documents obtained from Kyrgyz Archive were used, in this way, the records about the gravestone owner and the historical period were revelead.
    Keywords: Gravestone, Inscription, Source, Turkestan, Tatars.



Kaynakça

  • Tsentralnıy  Gosudarstvennıy Arhiv Kırgızskoy Respubliki, f. 7, op. 1, e. h. 22, d. 134, 287.
  • Buzpınar, Ş. Tufan, Küçükaşçı, Mustafa S. “Haremeyn.” İslam Ansiklopedisi, C. 16 (1997): 153-157.
  • Buyar, Cengiz, “Hicaz Madalyalı Türkistanlı Bahadır”, Yedi Kıta Dergisi, 136 (Aralık 2019), s. 22-31.
  • Camankarayev,A. Razvitiye Torgovli v Kirgizii v Kontse XIX – Naçale XX vv. Frunze: İlim,1965.
  • Camgerçinov, B. İstorya KSSR, C. I. Frunze: Kırgızstan, 1968.
  • Cumagulov, Çetin. Epigrafika Kirgizii, 3. Frunze: İlim, 1987.
  • Ercilasun, Ahmet B., Başlangıcından Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.
  • Ergin, M., Orhun Abideleri, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2013.
  • Dal, Vladimir. “Sloboda”, Tolkovıy Slovar Jivago Velikoruskago Yazıka, IV (1882): 227.
  • Galitskiy,V. İstoriya Goroda Pişpeka 1878- 1917. Frunze: İlim, 1980.
  • Geyer, İvan. Turkestan. Taşkent: Tipografya Turkestanskogo T-va Peçatnogo Dela, 1909.
  • Günel, Fuat. “Cemâziyelevvel.” İslam Ansiklopedisi, C. 7 (1993): 319.
  • Halikov, Nail. “Selskiye Poselenya i Jilişa.”, Tatarı (2001): 214-149.
  • Halit, N. “Tatarskaya Meçet: Neskolko Slov o Tipologii i Etapah Razvitiya Arhetipa.” Meçeti v Duhovnoy Kulture Tatarskogo Naroda (XVIII v.- 1917 g.) (2006): 73-93.
  • Huzin, F., Valiulina, S., Şakirov, Z. “Bilyarskoy Arheologiçeskoy Ekspeditsii -50 Let: İtogi i Problemı İssledovaniy Velikogo Goroda.” Arheologiya Evraziyskih Stepey, No: 1 (2017): 10-23.
  • Kaufman, Konstantin. Proekt Vsepoddanneyşego Otçeta po Grajdanskomu Upravleniyu i Ustroystvu v Oblastyah Turkestanskogo General-Gubernatorstva. Sankt-Peterburg: Voennaya Tipografya, 1885.
  • Krasnovskiy, D. Materialı po Rayonirovaniyu Turkestana, I. Taşkent: Ekonomiçeskiy Sovet Turkestanskoy Respubliki, 1924.
  • Nastiç, V. ““Sarıbagışskiye” Epitafii iz Çuyskoy Dolinı.” Oriyentalistika, 1 (3-4) (2018): 402-423.
  • Nedzvitskiy, V. Administrativnoe Ustroystvo, Osedlıye Punktı i Koçevıye Volosti Semireçenskoy Oblasti. Vernıy: Tipo-Litografya M.İ. Obuhova, 1913.
  • Salihov, Radik. “Sotsialnıye Funktsii Tatarskoy Mahalli.” Tatarskiye Musulmanskiye Prihodı v Rossiyskoy İmperii (2006): 23-29.
  • Severtsev, N. Puteşestviya po Turkestanskomu Krayu i İssledovaniya Gornoy Stranı Tyan-Şanya. Sankt-Peterburg: İmperatorskoe Russkoe Geografiçeskoe Obşestvo, 1873.
  • Sıtdıkova, Yana. “Blagotvoritelnaya Deyatelnost Tatar Kırgızstana do Revolyutsii.” III. Orta Asya Antropoloji Öğrenci Konferansı Makalelerinin Derleme Kitabı (2010): 78-81.
  • Sokolov, Aleksey. Toguz-Torau. Vernıy: Tipografya Semireçenskogo Oblastnogo Pravleniya, 1908.
  • Sytdykova, Iana “İdil-Ural Tatarları İle Yedisu Halkı Arasındaki İlişkiler (1867-1917).” Yayınlanmamış Doktora Tezi, Mersin Üniversitesi, 2017.
  • Şabdan Batır. Bişkek: Şam, 2003.
  • Tabaldiyev, Kubatbek, Belek, Kayrat. Pamyatniki Pismennosti na Kamne Kırgızstana. Bişkek: Uçkun, 2008.
  • Zaripova, Çetin Ç., “Tatar Türklerinde Cenaze Merasimleri”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17/1 (2008): 155-168.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 07.01.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 29.03.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.05.2021