2021 Mayıs/May, 54-78

Siyasi Üslup Meselesi Bağlamında Renklerin Savaşı (6 Eylül 1987 Referandumu)

The War of Colours in the Context of the Political Language Issue (The Referendum of 6 September 1987)

Dr. Öğretim Üyesi Onur ÇELEBİ


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Çelebi, Onur. “Siyasi Üslup Meselesi Bağlamında Renklerin Savaşı (6 Eylül 1987 Referandumu)” Tarihçi 1, no. 2 (Mayıs 2021): 54-78.


Full Article                         Özet/Abstract
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png      


Özet

Demokrasinin temel kurallarından biri hoşgörü ve uzlaşı prensiplerine bağlılıktır. Bu aynı zamanda çok partili siyasi sistemin de temel taşıdır. Türkiye’de siyasi partiler arasındaki ilişkinin düzeyini belirleyen genellikle siyasi teşekküllerin başındaki liderler olmuştur. Bu durum ise ülkenin siyaset kültürünün tarihsel gelişimiyle bire bir bağlantılıdır. Türkiye’de çok partili siyasi sisteme geçildikten kısa bir süre sonra belirli aralıklarla yaşanan askeri darbeler ve müdahaleler sonucunda meclis ve siyasi partiler ya kapatılmış ya da zarar görmüşlerdir. Böyle olunca da hem demokrasi hem de siyasi partiler kurumsallaşamamış ve kitleler partiden çok bir liderin peşine düşmüşlerdir. Diğer bir ifadeyle liderler partilerin önüne geçmişler ve bir tür liderler rejimi ortaya çıkmıştır. Bu adı konulmamış gayri resmi sistem içerisinde, liderlerin kullandıkları dil ve üslup hem siyasi partilerin birbirleriyle olan ilişkileri hem de dönemin siyasi kültüründeki düzeyi belirlemiştir. 
Çalışmada 12 Eylül dönemi öncesindeki siyasilere yasak getiren 1982 Anayasası’nın Geçici 4. Maddesinin akıbetini tayin eden 6 Eylül 1987 referandumu örneklem olarak alınarak dönemin politikacılarındaki siyasi dil ve üslup ortaya konulmaya çalışılmıştır.  Bu çalışma ile “Siyasetçiler tarafından kullanılan dil, halk tabanında nasıl bir etki uyandırmıştır? Kullanılan dil ve üslup, zaman ve şartlara göre değişkenlik göstermekte midir? İlkeler ve çıkarlar kesiştiği zaman söylemlerde bir değişkenlik olmakta mıdır?” gibi farklı sorulara cevap bulunmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada dönemin süreli yayınları temel alınmış, telif eserlerden de istifade edilmiştir.
      Anahtar Kelimeler: Siyaset, Siyasi Dil, Siyasi Üslup, Politikacı, Referandum, Renk   

Abstract

One of the basic rules of democracy is adherence to the principles of tolerance and compromise. This is also the cornerstone in the multi-party political system. The leaders of the political parties had often designated the levels of the relationship between the political parties in Turkey. This stiuation is directly related to the historical development of the political culture of the country. Shortly after the transiton to multi-party political system in Turkey, the parliament and political parties have either been closed or damaged as a result of military coups and interventions took place at intervals. Therefore, both democracy and political parties could not be institutionized and the masses pursued a leader rather than the party, that is to say, leaders got ahead of the parties. As a result, a kind of leader-led regime has emerged. The language and style used by the leaders in this unnamed unofficial system determined the level of both political parties’ relation with each other and the political culture of the period.
In this paper, the referendum of 6 September 1987, which determined the fate of the temporary 4 article of the 1982 Constitution, which banned the politicians, who are the leaders of the parties before the Semptember 12, was taken as the sample and tried to be revealed the political language and the style of the politicians of the period. In paper, it has been tired to find answers to different questions such as; “How has the language used by politicians influenced the public? Do the political language and style vary according to time and conditions? Is there a variability in discourses when principles and interests conflict?” In this study, the periodicals of the period was used as main resources and was also used research works as secondary resources.
     Keywords: Politics, Politic Language, Politic Style, Politician, Referendum, Colour

Kaynakça

  • Akarsu, Bedia. Felsefe Terimleri Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara 1975.
  • Çelebi, Onur. “Taşradan Demokrasiye Açılan Kapı: İsmet İnönü’nün 14 – 26 Eylül 1947 Tarihli Yurtiçi Gezisi” , Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 54, 2017, s. 279 – 297.
  • Donat, Yavuz. Cumhuriyetin Kara Kutusu: Süleyman Demirel Anlatıyor, Merkez Kitaplar, İstanbul 2005.
  • Evren, Kenan. Kenan Evren’in Anıları, Cilt: 5(a) / 6(b),  Milliyet Yayınları, İstanbul 1991.
  • Gözler, Kemal. “Halkoylamasının Değeri”,Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:XL, Sayı: 1 – 4, (Ocak 1988): 97 – 113.
  • Halk Oylaması Sonuçları: 2007, 1988, 1987, 1982, 1961, TÜİK Yayınları, Ankara 2008.
  • Şahbaz, İbrahim. Yarı Doğrudan Demokrasi Kurumu Olarak Referandum Ve Türkiye, Yetkin Yayınları, Ankara 2006.
  • Yıldız, Ahmet – Durular, Ercan – Solak, Mehmet – Şencan, Hüdai. Bir Doğrudan Demokrasi Aracı Olarak Referandum, TBMM Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2010.
  • “4 Lidere Suçlama. Özal: Bana Cephe Kurdular”, Cumhuriyet, 24 Ağustos 1987.
  • “5 Yıl Sonra İşbirliği”, Cumhuriyet, 11 Ocak 1986.
  • “ANAP: 211, HP: 117, MDP: 71”, Cumhuriyet, 08 Kasım 1983.
  • “Anayasa Cephesi”, Cumhuriyet, 10 Ocak 1986.
  • “Anayasa Önerisi”, Cumhuriyet, 9 Ocak 1986.
  • “Avrupa’dan Baskı: Yasaklar Kalksın”, Cumhuriyet, 7 Şubat 1987.
  • “B. Ecevit: Topuz ve Baykal İle Bir Araya Gelmem”,  Milliyet, 19 Ağustos 1987.
  • “Barış Taarruzu: ANAP’tan Demirel’e Çiçek”, Hürriyet, 26 Ağustos 1987.
  • “Bir Yanlışlık Yaparsanız Hesabını Sorarım Ben Size”, Günaydın, 24 Ağustos 1987.
  • “Bu Anayasa Totaliter”, Milliyet, 19 Mayıs 1986.
  • “Bülent Ecevit: Özal Ortama Göre Renk Değiştiriyor”, Sabah, 27 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Allah’ın ve Kuran’ın Hakim Olduğu Bir Türkiye Kuracağız”, Günaydın, 03 Haziran 1987.
  •  “Cindoruk: Allah’ın ve Kuran’ın Hakim Olduğu Büyük Türkiye Geliyor ”, Milliyet, 03 Haziran 1987.
  • “Cindoruk: Bu Tişörtü Sevişecek Erkek Arayan Kadınlar Giyer! ”, Günaydın, 18 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Kazık Büyüyor”, Günaydın, 14 Temmuz 1987.
  • “Cindoruk: Önce Evet, Sonra Sandık”, Cumhuriyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Önce Evet, Sonra Sandık”, Cumhuriyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Özal Cırcırböceği Gibi Konuşuyor”, Günaydın, 29 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Özal Dinlensin”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Özal Sivil Amiraldir!”, Sabah, 05 Haziran 1987.
  • “Cindoruk: Özal Tahrikçilik Yaptı”, Tercüman, 26 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Özal, Deli İbrahim”,  Milliyet, 18 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Özal’ın Temeli Yok”,  Milliyet, 20 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Sosyete Başbakanı”, Tercüman, 20 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Tantana Başbakan”, Tercüman, 21 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk: Uyurgezer Özal”, Hürriyet, 29 Temmuz 1987.
  • “Cindoruk’tan Güneş Taner’e Tavsiye: Sakın Tır Şoförlerinin Önüne Çıkma”, Tercüman, 18 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk’tan Özal’a: Şeytan Başbakan”, Hürriyet, 29 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk’tan Papağan Benzetmesi”, Hürriyet, 20 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk’tan Papağan Benzetmesi”, Hürriyet, 20 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk’tan Papağan Benzetmesi”, Hürriyet, 20 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk’tan Son İnciler”, Sabah, 18 Ağustos 1987.
  • “Cindoruk’un Özal İçin Benzetmesi: Kaldırımlar Kralı”, Cumhuriyet, 20 Ağustos 1987.
  • Cüneyt Arcayürek, “Görünen Köy”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 1987.
  • “Demirel – Bülent Ecevit Buluşması”, Milliyet, 12 Ocak 1986.
  • “Demirel Kendini Ağaca Bağlı Pehlivana Benzetti”, Günaydın, 02 Ağustos 1987.
  • “Demirel: 12 Eylül’e Sığınma”, Cumhuriyet, 22 Eylül 1986.
  • “Demirel: Ağır Tahrik Var”, Günaydın, 26 Ağustos 1987.
  • “Demirel: Gölgemizden Korkuyorlar, Dedi”, Hürriyet, 02 Ağustos 1987.
  • “Demirel: Hükümet Olma Nitelikleri Kalmadı”, Milliyet, 26 Eylül 1986.
  • “Demirel: Ispartalılar Bilinçlidir”,  Milliyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Demirel: İhtilallere Sessiz Kalmayın”, Sabah, 24 Ağustos 1987.
  • “Demirel: Özal Halkı Tahrik Etti”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 1987.
  • “Demirel: Provokasyon”, Tercüman, 26 Ağustos 1987.
  • “Demirel: Rejimi Rayına Oturtalım”, Milliyet, 21 Eylül 1986.
  • “Demirel: Siyasi Yelpazede ANAP’a Yer Yok”, Cumhuriyet, 24 Eylül 1986.
  • “Demirel’den Cumhurbaşkanlığı Tartışması”, Milliyet, 8 Mart 1986.
  • “Demirel’e Göre: Özal Gevezenin Teki”, Tercüman, 02 Ağustos 1987.
  • “Demirel’e Övgüler”,  Milliyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Demirel’in Evinde – Özal’a Yuh – ”, Hürriyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Demokratik Uzlaşma”, Cumhuriyet, 19 Mayıs 1986.
  • “Doğru Yol’un Demokrasi Formülü”, Cumhuriyet, 7 Ocak 1986.
  • “DYP’den Mavi Harekât”, Tercüman, 04 Temmuz 1987.
  • “DYP’liler Provokasyona Gelmez”, Cumhuriyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Ecevit Affetmiyor”, Hürriyet, 19 Ağustos 1987.
  • “Ecevit İlk Defa Solda Birleşme Çağrısı Yaptı ”, Günaydın, 19 Ağustos 1987.
  • “Ecevit: Bukalemun Gibi”, Hürriyet, 27 Ağustos 1987.
  • “Ecevit: Özal Padişah Gibi”, Milliyet, 28 Temmuz 1986.
  • “Ecevit: Özal, Ülkenin Onurunu Koruyamıyor”, Cumhuriyet, 12 Eylül 1986.
  • “Ecevit: Padişah Âleminin Hesabı Sorulur”, Milliyet, 09 Ağustos 1986.
  • “Erbakan: Erkekseler Millete Gidelim”, Milliyet, 26 Eylül 1986.
  • “Erbakan: Özal Holdinglere Uşak”, Milliyet, 24 Eylül 1986.
  • “Erbakan: Özal Kafasız ”, Milliyet, 23 Eylül 1986. 
  • “Erbakan: Özal’ın Vizesi Bitiyor”, Cumhuriyet, 30 Ağustos 1987.
  • “Erbakan: Türkiye’de 55 Milyon Evliya Var”, Tercüman, 31 Ağustos 1987.
  • “Erbakan’dan Özal’a Salvo: Erkeksen, Elimiz Kolumuzu Çöz”, Hürriyet, 31 Ağustos 1987.
  • “Erdal İnönü: Özal, Ruh Hastası”, Günaydın, 26 Ağustos 1987.
  • “Eskişehir’de Gerilim”, Tercüman, 27 Ağustos 1987.
  • “Isparta Emniyet Müdürü Görevden Alındı”, Tercüman, 26 Ağustos 1987.
  • “Isparta Emniyet Müdürü Görevinden Alınıyor!”, Günaydın, 26 Ağustos 1987.
  • “Isparta Karıştı”,  Milliyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Isparta Olayına Özal Açıklaması”, Hürriyet, 30 Ağustos 1987.
  • “Isparta Olaylarında Muhalefet Özal’ı Suçluyor”, Yeni İstanbul, 26 Ağustos 1987.
  • “Isparta’da Üzücü Olay”, Tercüman, 25 Ağustos 1987.
  • “Isparta’ya, Jet Fatura”, Hürriyet, 27 Ağustos 1987.
  • “İnönü Başkan”, Cumhuriyet, 1 Haziran 1986.
  • “İnönü: Özal, Ruh Doktorluk”, Hürriyet, 26 Ağustos 1987.
  • “Kavga Kültürü” , Günaydın, 26 Ağustos 1987.
  • “Kısıtlı Demokrasi”, Cumhuriyet, 22 Haziran 1986.
  • “Kocamın Erkeklik Gücünü Benden İyi Hiç Kimse Bilemez!”, Günaydın, 30 Ağustos 1987.
  • “Meydan Dün Ecevit’lerindi”, Tercüman, 19 Ağustos 1987.
  • “No, no, no’cuya, -NONOŞ- İması”, Hürriyet, 18 Ağustos 1987.
  • “Özal Dönemi, Lale Devri”, Cumhuriyet, 05 Haziran 1987.
  • “Özal Siyasi Kleptomani”, Tercüman, 09 Temmuz 1987.
  • “Özal: Anarşistler”, Cumhuriyet, 24 Eylül 1986.
  • “Özal: DYP’liler Komplo Hazırlamış”, Cumhuriyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Özal: Haçlı Cephesi”, Cumhuriyet, 03 Eylül 1987.
  • “Özal: Halkı Seven Halka Gider”, Tercüman, 20 Ağustos 1987.
  • “Özal: İşleriniz Hayırlı Olsun”, Cumhuriyet, 14 Ağustos 1987.
  • “Özal: Karşımıza Haçlı Cephesi Kurdular”, Hürriyet, 03 Eylül 1987.
  • “Özal: Sürün Demedim”,  Milliyet, 30 Ağustos 1987.
  • “Özal’a ‘Yuh’lu Protesto”, Cumhuriyet, 25 Ağustos 1987.
  • “Özal’a Göre – DYP Provokasyonu -”, Tercüman, 25 Ağustos 1987.
  • “Özal’a Yuh Çekenlere Polis Dayağı”, Sabah, 25 Ağustos 1987.
  • “Özal’da Çalma Hastalığı Var”, Sabah, 09 Temmuz 1987.
  • “Özal’ın Aklı Bir Hafta Sonra Başına Geldi”, Günaydın, 30 Ağustos 1987.
  • “Özal’ın Mavi Benzetmesine Atina’dan Tepki”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 1987.
  • “Özal’ın Sözlerine Yunan Tepkisi”, Tercüman, 26 Ağustos 1987.
  • “Referanduma Bakış”, Tercüman, 29 Ağustos 1987.
  • “Referandumda Hayır’ın Özal’cası: No, No, No”, Günaydın, 14 Ağustos 1987.
  • “Sağcı Veya Solcu Değil, Demokrat Olmak Önemli”, Cumhuriyet, 9 Ocak 1986.
  • “Siyaset Yasağına Giren 723 Kişi Açıklandı”, Milliyet, 30 Nisan 1983.
  • “Siyasi Partiler Feshedildi”, Cumhuriyet, 17 Ekim 1981.
  •  “TRT’de Sansür Var”, Tercüman, 27 Temmuz 1987.
  • Akyol, Taha. “Sivas’ın Turuncu’su”, Tercüman, 26 Ağustos 1987.
  • Öktem, Niyazi. “Halkoylaması Yargısal Nitelik Taşıyor”, Milliyet, 29 Ağustos 1987.
  • Parla, Taha.  “İki Tür Halk Oylaması: Referandum ve Plebisit”, Cumhuriyet. 18 Şubat 1986.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 31.03.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 18.04.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.05.2021