2021 Mayıs/May, 187-208

Çok Partili Hayata İlk Adım: Millî Kalkınma Partisi ve Nuri Demirağ

The First Step to A Multi-Party Life: National Development Party and Nuri Demirag

Dr. Söhrab MUSTAFAYEV


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Mustafayev, Söhrab. “Çok Partili Hayata İlk Adım: Millî Kalkınma Partisi ve Nuri Demirağ” Tarihçi 1, no. 2 (Mayıs 2021): 187-208.


Full Article                         Özet/Abstract
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png      


Özet

Yeni Türk Devleti, cumhuriyetin ilanından sonra çok partili hayata geçmek için yaklaşık çeyrek asır beklemiştir. 1924 yılındaki Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1930 yılındaki Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) girişimleri başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Türkiye’nin çok partili sisteme geçişinin simgesi olan Demokrat Parti (DP) 1946’da kurulmuş ve 1950’de iktidara gelmiştir. Bu nedenle Türkiye’nin çok partili hayata geçişinin DP’nin kurulmasıyla olduğu kabul edilmektedir. Aslında Millî Kalkınma Partisi (MKP), DP’den daha önce kurulmuştur. Ancak siyasî açıdan bir varlık gösteremeyen MKP, bir süre sonra politik arenadan çekilmek zorunda kalmıştır. 
Her ne kadar başarısız bir girişim olarak kalsa da Türk demokrasi tarihi açısından MKP’nin önemi göz ardı edilemez. Partinin kurucusu olan Nuri Demirağ politikada başarısız olsa da Türk milletine ve Türkiye Cumhuriyeti’ne büyük hizmetler sunmuş değerli bir şahsiyettir. Türkiye’de demiryolu yapımı, önemli binaların inşası, ilk yerli sigara kâğıdı üretimi ve tabii ki ilk yerli yolcu uçağının yapımı gibi çok büyük işlere imza atan Nuri Demirağ, bir dönem Türkiye’nin en zengin insanı konumuna gelmiştir.  
Bu çalışmada Nuri Demirağ’ın müteahhit, mühendis ve ticaretçi kimliğine değinilmekle birlikte, MKP’nin kuruluş süreci ve faaliyetleri hakkında bilgi verilmeye çalışılacaktır. 
      Anahtar Kelimeler: Nuri Demirağ, MKP, Türkiye Cumhuriyeti, Çok Partili Hayat.

Abstract

The new Turkish State has waited a quarter of a century to switch multi-party implementation after the proclamation of the Republic. The attempts of the Terakkiperver Cumhuriyet Party in 1924 and the Serbest Cumhuriyet Firkasi (SCF) in 1930 was failed. The Democratic Party is the symbol of Turkey's transition to a multiparty system and it came to power in 1950. Therefore, it is accepted that Turkey's multiparty system was established with the DP's transition to life. In fact, the Milli Kalkinma Party (MKP) was established before the DP. However, MKP, which could not have a political presence, had to withdraw from the political arena after a while. 
Although it remains an unsuccessful attempt, the importance of the MKP cannot be ignored in terms of the history of Turkish democracy. Although Nuri Demirag who the founder of the party was failed he was Republic of Turkey and the Turkish nationis a valuable individuals who have given great service. railway construction in Turkey, the construction of important buildings,   the first domestic cigarette paper production and of course, the production of first domestic passenger plane such as who signed the great successes Nuri Demirag has reached of Turkey's richest man position once upon a time.
In this study, it will be tried to give information about the establishment process and activities of MKP, which is the main subject of the paper, besides mentioning Nuri Demirag's identity as a contractor, engineer and trader.
     Keywords: Nuri Demirag, MKP, Republic of Turkey, Multi-Party System. 

Kaynakça

  • Ağaoğlu, Samet. Demokrat Parti’nin Doğuş ve Yükseliş Sebepleri Bir Soru. İstanbul: Baha Matbaası, 1972.
  • Avşar, B. Zakir & Kaya, Elif Emre. “Çok Partili Hayata Geçiş Sonrasında İlk Muhalefet Partisi: Milli Kalkınma Partisi” Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 13, no. 2 (Sivas: 2012): 113-132.
  • Aydoğan, Abdullah. “Atatürk Dönemi Türk Havacılık Faaliyetleri ve Havacılık Faaliyetlerinin Gelişim Süreci” Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD) 4, no. 2 (2020): 69-81.
  • Bayır, Özgün Erler. “Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde Solda Partileşme” İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, no. 45 (İstanbul: 2011): 45-72.
  • Çavdar, Tevfik. Türkiye’nin Demokrasi Tarihi 1839-1950. Ankara: İmge Kitapevi, 2013.
  • Deliorman, M. Necmettin. Nuri Demirağ’ın Hayat ve Mücadeleleri. İstanbul: Nu. D Matbaası, 1957.
  • Demir, Şerif. Türk Siyasi Tarihinde Adnan Menderes. İstanbul: Paraf Yayınları, 2010.
  • Dervişoğlu, Fatih M. Nuri Demirağ Türkiye’nin Havacılık Efsanesi. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2007.
  • Eroğul, Cem. Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi. İstanbul: Yordam Kitap, 2013.
  • Güler, Cağfer. “Türkiye’de Çok Partili Düzene Geçişte (1945-1950) Serbest Fırka Deneyiminin İzleri” Tarih Araştırmaları Dergisi (TAD) 34, no. 57 (Ankara: 2015): 291-315.
  • Haytoğlu, Ercan. “Milli Kalkınma Partisi Kurucusu Nuri Demirağ’ın Hayatı ve Projeleri” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (ÇTTAD) 1, no. 2 (İzmir: 1992): 257-264.
  • Haytoğlu, Ercan. “Türkiye’de Demokratikleşme Süreci ve 1945’te Çok Partili Siyasî Hayata Geçişin Nedenleri (1908-1945)” Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 3, no. 3 (Denizli: 1997): 46-56.
  • İkinci, Özlem Ak. “Milli Sanayimizin Bilinmeyen Girişimcisi Nuri Demirağ” TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi 46, no. 542 (Ankara: 2013): 62-63.
  • İnönü, Erdal. Anılar ve Düşünceler II. İstanbul: Yorum Kitapları, 2000.
  • Kayış, Yasin. “1946 Seçimleri ve Basın” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (ÇTTAD) 7, no. 16 (İzmir: 2008): 397-419.
  • Özacun, Orhan. “Siyaset Tarihimizde Milli Kalkınma Partisi” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi 1, no. 2 (İstanbul: 2002): 205-233.
  • Öztürk, Muammer. “Siyasi Ahlâkın İmkânı ve Milli Kalkınma Partisi Nizamnamesi” FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, no. 3 (İstanbul: 2014): 245-266.
  • Öztürk, Yaşar. “İş Adamlığı, Sanayiciliği ve Politikacılığıyla Örnek Bir Yurtsever: Nuri Demirağ” Bütün Dünya Dergisi, no. 3 (Ankara: 2003): 20-27.
  • Salep, Mustafa. “Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde CHP’nin Siyasal Politikası Üzerine Bir Değerlendirme (1938-1950)” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırma Dergisi 9, no. 2 (İstanbul: 2020): 1092-1126.
  • Şakir, Ziya. Nuri Demirağ Kimdir? İstanbul: Akıl Fikir Yayınları, 2020.
  • Şeker, Kadir. “Tek Parti Dönemi Ekonomi Politikaları ve Özel Teşebbüs Yatırımlarına Bir Örnek: Nuri Demirağ Tayyare Atölyesi” Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 2011, no. 23 (Isparta: 2011): 129-143.
  • Toker, Metin. Demokrasimizin İsmet Paşa’lı Yılları 1944-1973 Tek Partiden Çok Partiye 1944-1950. İstanbul: Bilgi Yayınevi, 1990.
  • Uluç, Vahap. “Türkiye’de Çok Partili Sisteme Geçiş: İç ve Dış Dinamiklerin Analizi” Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17, no. 1 (Kahramanmaraş: 2020): 465-486.
  • Uzun, Hakan. “İktidarını Sürdürmek İsteyen Bir Partinin Kimlik Arayışı: Cumhuriyet Halk Partisi’nin 1947 Olağan Kurultayı” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (ÇTTAD) 12, no. 25 (İzmir: 2012): 101-139.
  • Yalçın, Osman. “Mühürdarzade Nuri Bey’in (Demirağ) Hayatı ve Çalışmaları (1886-1957)” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 11, no. 44 (Ankara: 2009): 743-769.
  • Yalçınkaya, Akansel & Yalçınkaya, Leyla Adiloğlu. “Nuri Demirağ’ın Bir Girişimci Olarak Ortaya Çıkışı, Yükselişi ve Düşüşü: Makrokurumsal Yaklaşım Bağlamında Tarihsel Bir İnceleme” Yönetim Bilimleri Dergisi 18, no. 38 (Çanakkale: 2020): 839-864.
  • Yavuz, İsmail. “Demirağ’ın Uçakları 1936-1944” TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi 46, no. 542 (Ankara: 2013): 64-68.
  • Yıldırmaz, Sinan, “1950 Seçimleri ve Propaganda” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi. No. 6 (İzmir: 2004): 131-157.
  • Zürcher, Erik Jan. Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 18.02.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 31.03.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.05.2021