2021 Mayıs/May, 1-26

Son Dönem Osmanlı Aydınlarının Sigortacılığa Dair Görüşleri

The Opinions of the Intellectuals of the Late Ottoman Empire on Insurance

Prof. Dr. Yunus ÖZGER


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Özger, Yunus. “Son Dönem Osmanlı Aydınlarının Sigortacılığa Dair Görüşleri” Tarihçi 1, no. 2 (Mayıs 2021): 1-26.


Full Article                         Özet/Abstract
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png      


Özet

Sosyal güvenlik sisteminin iki önemli sacayağından birisi sigortacılıktır. Tarihsel arka planı modern öncesi ve modern dönem uygulamaları şeklinde iki grupta değerlendirilebilir. Sigortacılığın felsefesi, muhtemel risklere karşı güvence sağlama çabasına dayanır. Modern sigorta sistemi ortaya çıkmadan önce, Avrupa’da ve Osmanlı’da mekanik dayanışma uygulamaları sigortacılığın yerini almıştır. Modern sigortacılık, prim esaslı ve sözleşmeye dayalı olarak gelişmiştir. Deniz ticaretinin gelişmesiyle doğru orantılı olarak sigortacılık ilk olarak İtalya şehirlerinde ortaya çıkmıştır. Osmanlı coğrafyasına girişi ancak 19. Yüzyılda gerçekleşmiştir. Bu gecikmenin sosyal, ekonomik, kültürel sebepleri bulunmaktadır.
Bu makalede, sigortacılığın Batı’da ve Osmanlı’daki tarihsel gelişimi üzerinde durulmuş, ardından son dönem Osmanlı aydınlarının sigortacılığa bakışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda ulema ve bürokratlardan oluşan aydınların yazdıkları eserler incelenerek sigortaya dair fikirleri tespit edilmiştir. Şânîzâde Ataullah, Ahmed Reşid, İsmail Es-Safaihi, Mustafa Hamid, Mehmed Zühdü ve Ali Suad Efendi, fikirlerine ulaşılan Müslüman aydınlardır. Diğer taraftan Osmanlı kurumlarında görev yapan Karatodori Paşa, Nazaret Haçaryan ve Max Bonnafus gibi aydınların bakış açılarına da yer verilmiştir. Genel itibariyle aydınlar, söz konusu eserlerinde sigortacılığın etimolojisi, tarihsel gelişimi, toplumsal yararı, sigorta türleri, sistemin çalışma biçimi, Osmanlı toplumsal sınıflarının meseleye yaklaşımı gibi konulara değinmişlerdir.  
      Anahtar Kelimeler: Osmanlı Aydınları, Sigortacılık, Sosyal Güvenlik Sistemi, Deniz Ticareti, Mekanik Dayanışma

Abstract

Insurance is one of the two essential foundations of the social security system. Its historical background can be analysed in two categories as pre-modern and modern time practices. The theory of insurance based on the struggle to provide coverage against future risks. Before the new insurance system arose, mechanical solidarity practices took the place of insurance in Europe and the Ottoman Empire. Modern insurance has evolved on the basis of premiums and contracts. Insurance first appeared in Italian cities in direct proportion to the growth of maritime trade. It entered the Ottoman geography in the 19th century. There are some reasons such as legal, economic and cultural for this delay.
 In this article, the historical development of insurance in the West and in the Ottoman Empire has been emphasized, and then, the opinions of the intellectuals of the late Ottoman Empire on insurance were tried to be put forward. In this context, the works written by intellectuals composed of scholars and bureaucrats were examined and their opinions on insurance were determined. Şânîzâde Ataullah, Ahmed Reşid, İsmail Es-Safaihi, Mustafa Hamid, Mehmed Zühdü and Ali Suad Efendi are Muslim intellectuals whose ideas have been reached. On the other hand, the perspectives of intellectuals such as Karatodori Pasha, Nazaret Haçaryan and Max Bonnafus, who worked in Ottoman institutions, were also included. In general, these intellectuals had touched upon issues such as the etymology of insurance business, its historical development, social benefit, types of insurance, the way the system works, and the approach of Ottoman social classes to the issue.
       Keywords: Ottoman Intellectuals, Insurance, Social Security System, Maritime Trade, Mechanical Solidarity

Kaynakça

  • Ahmed Cevdet Paşa. Tarih-i Cevdet, cilt 6, İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1994.
  • Ahmed Reşid. Hukuk-ı Ticaret, İstanbul: Dersaadet Ticaret Odası Gazetesi Matbaası, 1312.
  • Akpınar, Mahmut. “Bir Tanzimat Bürokratı ve Diplomatı Olarak Aleksandır Karatodori Paşa (1833-1906)”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Konya: 2010.
  • Aleksander Karatodori. “Usûl-ı Te’mîniye”, Mecmua-ı Fünun, sene 2, numro 16, (1280): 191-195.
  • Aleksander Karatodori. “Usûl-ı Te’mîniye”, Mecmua-ı Fünun, sene 2, numro 17, (1280): 229-334.
  • Aleksander Karatodori. “Usûl-ı Te’mîniye”, Mecmua-ı Fünun, sene 2, numro 19, (1280): 193-200.
  • Ali Suad. “Sigorta Meselesi”, İstanbul Şehremaneti Mecmuası, cilt VI, sayı 67, (1929): 219-224.
  • Ali Suad. “Sigorta ve Tasarruf Cüzdanı”, Türk Yurdu, cilt V, sayı 27, (1927): 219-227.
  • Arseven, Haydar. “Sigortanın Tarihçesi ve Geri Kalmışlığımızın Sebepleri”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, cilt 43, (1987): 415-431.
  • Baskıcı, Murat. “Osmanlı Anadolusunda Sigorta Piyasası:1860–1918”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, cilt 57, sayı 4, (2002): 2-33.
  • Bekkin, Renat I. “Islamic Insurance: National Features and Legal Regulation”, Arab Law Quarterly, vol. 21, no. 1, (2007): 3-34
  • Beyhan, Mehmet Ali. “Bir II. Abdülhamit Devri Aydının Profili: Lastik Said Bey”, Osmanlı Araştırmaları, cilt 13, sayı 13 (1993): 167-205.
  • Braudel, Fernand. Akdeniz ve Akdeniz Dünyası, çev. M.Ali Kılıçbay, İstanbul: Eren Yayınları, 1989.
  • Çuhacı, Aysu. “Ulrich Beck’in Risk Toplumu Kuramı”, Sosyoloji Dergisi, cilt 14, sayı 1, ( 2007): 129-157.
  • De Roover, Florence Edler. “Early Examples of Marine Insurance”, The Journal of Economic History, vol. 5, no. 2 (1945): 172-200.
  • Ergin, Osman Nuri. Mecelle-i Umûr-ı Belediye, III, İstanbul: Arşak Garoyan Matbaası, 1330.
  • Esgin, Ali. “İmal Edilmiş Belirsizlikler Çağının Sosyolojik Yönelimi: Ulrich Beck ve Anthony Giddens Kaynaklı “Risk Toplumu” Tartışmaları”, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 12/3, (2013): 683-696.
  • Fidan, Ahmet. “Dünden Bu Güne Kabotaj ve Türk Denizciliğindeki Yeni İvmelenmeler”,  Kent Kültürü ve Yönetimi, cilt 7, sayı 2, (2014): 61-69.
  • Gofman, Alexander. “Durkheim’s Theory of Social Solidarity and Social Rules”, The Palgrave Handbook of Altruism, Morality, and Social Solidarity, ed.V. Jeffries, 45-69, Newyork: Palgrave Macmillan, 2014.
  • Green, Arnold H. “Political Attitudes and Activities of the Ulama in the Liberal Age: Tunisia as an Exceptional Case”, International Journal of Middle East Studies, vol. 7, no. 2 (1976): 209-241.
  • Güneş, Fatime. “Kent Kuramları”, Kent Sosyolojisi, ed. Fatime Güneş, Eskişehir: Anadolu Ünv. Yayınları, 2017.     
  • Güvemli, Oktay. “Türkiye’de Ticaret Liselerinin Kuruluş Öyküsü”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 28, (2005): 16-23.
  • Haueter,  Niels Viggo. A History of Insurance, Zurich: Swiss Reinsurance Company, 2013.
  • İsmail Es-Safaihi, “Sigortalar Hakkında Bir Mütalaa”, İslam Dünyası, sene 1, aded 20, (1332): 308-309.
  • Kahya, Fatih. Osmanlı Devleti’nde Sigortacılık, İstanbul: Libra Yayınları, 2010.
  • Kamilçelebi, Hatime. “Osmanlı Devleti’nde Sigortacılığa Yönelik Dinî Yaklaşım”, Ekonomi Bilimleri Dergisi, cilt 4, no 1, (2012): 105-114.
  • Kılıç, Abdurrahman. “Büyük Beyoğlu Yangını”, Yangın ve Güvenlik Dergisi, sayı 91, (2005): 8-12.
  • Koraltürk, Murat& Kahya, Fatih. Mal Canın Yongasıdır: David  M. Kohen Koleksiyonundan Belgelerle Osmanlı İmparatorluğu’nda Sigortacılık,  İstanbul: Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, 20.
  • Koyuncu, Ayhan & Delibaş, Kayhan.“Risk Toplumu ve Siyasal Eylem: Risk Olgusunun Türk Siyasetine Yansıması”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, cilt 1, sayı 1, (2012): 160-177.
  • Leonard, A.B. The Nature and Study of Marine Insurance”, Marine Insurance Origins And Institutions 1300–1850, ed. A.B. Leonard,3-24. London: Macmillan LTD, 2016.
  • Masc, Pietro. “The History of Insurance: Risk, Uncertainty and Entrepreneurship”, Journal of the Washington Institute of China Studies, vol. 5, no. 3,  (2011): 25-68.
  • Max Bonnafus. “İctimaiyyat Sigorta Fikri”, Hayat Mecmuası, cilt 1, sayı 11, (1927): 206-207.
  • Mehmed Sabit. “Sigorta”, İslam Dünyası, sene 1, sayı 21, (1332): 335.
  • Mehmed Zühdü, Sigorta İktisadı, Tekniği ve Tatbikatı, İstanbul: Evkâf-ı İslamiye Matbaası, 1926.
  • Mustafa Hamid Efendi, “İctimai Sigortalar I”, Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, sene 2, sayı 13, (1340): 207-225.
  • Mustafa Hamid Efendi, “İctimai Sigortalar II”, Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, sene 3, sayı 20, (1341): 996-1006.
  • Nazaret Haçaryan, Sigortaların Memâlik-i Osmaniye’deki Hâl-i Sabıkı ve Hazırı, Dersaadet: Bahriye Matbaası, 1332.
  • Özger, Yunus. “XIX. Yüzyılda Sakız Adası’nda Sigortacılık Sektörü”, Erzurum Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, yıl 1, sayı 1, (2021): 24-36.
  • Özger, Yunus. Osmanlı Ordusunda Emeklilik Sistemi ve Askeri Tekaüd Sandığı (1865-1923), İstanbul: IQ Yayınları, 2011.
  • Özger, Yunus. Sultan II. Abdülhamid Dönemi Sigorta Sektöründe Milli Yapılanma Osmanlı Sigorta Şirketi, İstanbul: İdeal Kültür Yayınları, 2017.
  • Piccinno, Luisa. “Genoa, 1340–1620: Early Development of Marine Insurance”, Marine Insurance Origins And Institutions, 1300–1850,ed. A.B. Leonard, 25-46. Newyork: Palgrave Macmillan, 2016.
  • Swingewood, Alan. Sosyolojik Düşüncenin Kısa Tarihi, çev. Osman Akınbay, İstanbul: Agora Yayınları, 2014.
  • Şânî-zâde Mehmed Atâ’ullah Efendi. Şânî-zâde Târîhi (Osmanlı Tarihi 1223-1237/ 1808-1821), II, haz. Ziya Yılmazer, İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2008.
  • Şeker, Mehmet. Gelibolulu Mustafa Ali ve Mevâʻidü’n-Nefâis Fî-Kavâʻid’l-Mecâlis, Ankara: TTK Yayınları, 1997.
  • Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, İstanbul: Enderun Kitabevi, 1989.
  • Tezcan, Mahmut. Sosyolojiye Giriş, Ankara: Anı Yayınları, 2015.
  • Türkiye Cumhuriyeti Meskufatın Mecburi Sigortaya Tabi Tutulması ile İlgili Kanun Müsveddesi ve Esbab-ı Mucibe Layihası, İstanbul:1925.
  • U.N. Review of Maritime Transport 2019, Geneva: 2019.
  • Ülgener, Sabri F. Zihniyet ve Din İslam, Tasavvuf ve Çözülme Devri İktisat Ahlakı, İstanbul: Derin Yayınları, 2006.


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 31.03.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 05.05.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.05.2021