2021 Eylül/September, 46-60

Hasan Fehmi Paşa’nın 1897 Tokat Ermeni Olaylarının Çözümündeki Rolü

The Role of Hasan Fehmi Pasha in Solution of the 1897 Tokat Armenian Incidents

Dr. Özgür ERBULUT


Kaynak Göster / Citation
Chicago: 
Erbulut, Özgür. "Hasan Fehmi Paşa’nın 1897 Tokat Ermeni Olaylarının Çözümündeki Rolü". Tarihçi 1, no.3 (Eylül 2021): 46-60.


Full Article                         Özet/Abstract
    Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı Pdf-indir-Copy.png                                 Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı 1200px-Youtube_icon.svg_-1024x1024.png      


Özet

19. yüzyılın sonlarında birçok önemli görev alan Hasan Fehmi Paşa Osmanlı Devleti’nin önemli devlet adamlarından biridir. Görevleri arasında ilk Meclis-i Mebusan’ın ikinci devresinde Meclis-i Mebusan başkanlığı, Nafia ve Adliye nazırlıkları, Aydın ve Selanik valilikleri, Mısır’ın İngilizler tarafından işgal edilmesinden sonra 1884 yılında Mısır meselesinin görüşülmesi için Londra’ya gitmesi, 1897 yılında Tokat Olaylarının araştırılması ve suçluların cezalandırılması için mahkeme başkanı seçilmesi yer almaktadır. 
Bu makale Hasan Fehmi Paşa’nın “Tokat Olayları” sırasındaki faaliyetlerini ele almıştır. Çalışmada mümkün olduğu kadar Osmanlı arşiv belgeleri kullanılarak birincil kaynaklarla olayın iç yüzü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu şekilde makale, 1897 Tokat Olaylarının Osmanlı Devleti tarafından uluslararası bir sorun olmadan hızlı bir şekilde çözülmesi için ortaya koyduğu çabaları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Makale Osmanlı Arşivi’nden temin edilen belgeler üzerine kurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hasan Fehmi Paşa, Tokat-Ermeni Olayları, Soruşturma, Yargılama


Abstract

Hasan Fehmi Pasha, was appointed to many important posts at the end of the 19th century, was one of the significant statesmen of the Ottoman Empire. Among his duties are the Presidency of the Parliament in the second term of the first Parliament (Meclis-i Mebusan), the Ministry of Public Works and the Ministry of Justice, governors of Aydın and Thessaloniki, his duty to discuss the Egypt issue in London in 1884 after the occupation of Egypt by the British Empire, and in 1897 his election as the president of the court to investiagete the Tokat incidents and punish criminals.
This article covers Hasan Fehmi Pasha's activities during the "Tokat Incidents". In the study, it was tried to reveal the inner face of the incident with primary sources by using as many Ottoman archival documents as possible. In this way, the article aims to explain the efforts of the Ottoman Empire to solve the 1897 Tokat Incidents quickly without being an international problem. The article is based on documents obtained from the Ottoman Archive.

Keywords: Hasan Fehmi Pasha-Tokat-Armenian Incidents, Investigation, Trial


References

  • Dahiliye Sicill-i Ahval Defteri: BOA, DH.SAİDd… 4/176 (29 Zilhicce 1252-6 Nisan 1837); BOA, DH.SAİDd… 4/176 (29 Zilhicce 1252-6 Nisan 1837); BOA, DH.SAİDd… 80/337 (29 Zilhicce 1252-6 Nisan 1837);
  • Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi: BOA, DH.ŞFR. 215/68 (6 Cemaziyelevvel 1315-3 Ekim 1897)
  • Dahiliye Muamelat: BOA, DH.TMIK.M.. 37/72 (20 Rebiülevvel 1315-19 Agustos 1897); BOA, DH.TMIK.M.. 40/52 (15 Cemaziyelevvel 1315-12 Ekim 1897);
  • Dahiliye İdare: BOA, İ..DH.. 1345/5 (20 Şevval 1314-24 Mart 1897); BOA, İ..DH.. 790/64204 (29 Ramazan 1296-16 Eylül 1879); BOA, İ..DH.. 791/64244 (27 Ramazan 1296-14 Eylül 1879);
  • Hariciye Mektubi Kalemi: BOA, HR.MKT. 802/59 (26 Receb 1290-19 Eylül 1873); BOA, HR.MKT. 839/58 (22 Cemaziyelevvel 1291-7 Temmuz 1874); BOA, HR.MKT. 869/98 (13 Safer 1292-21 Mart 1875);
  • İdare Hususi: BOA, İ..HUS. 52/96 (20 Şevval 1314-24 Mart 1897);
  • Meşihat Fetvalar: BOA, MŞH.FTV 1/167 (17 Rebiülahir 1293-12 Mayıs 1876); 
  • Sadaret Mektubi Mühimme Kalemi: BOA, A.}MKT.MHM.  662/14 (12 Zilkade 1314-14 Nisan 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 661/57 (18 Şevval 1314-22 Mart 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 661/58 (20 Şevval 1314-24 Mart 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 661/60 (19 Şevval 1314-23 Mart 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 662/1 (19 Şevval 1314-23 Mart 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 662/10 (24 Şevval 1314-28 Mart 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 662/20 (15 Zilhicce 1314-17 Mayıs 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 662/22 (21 Zilhicce 1314-23 Mayıs 1897); BOA, A.}MKT.MHM. 662/26 (19 Rebiülevvel 1315-18 Ağustos 1897)
  • Yıldız Hususi: BOA, Y..A…HUS. 370/107 (29 Şevval 1314-2 Nisan 1897); BOA, Y..A…HUS. 371/109 (26 Zilkade 1314-28 Nisan 1897); BOA, Y..A…HUS. 371/27 (3 Zilkade 1314-5 Nisan 1897);
  • Yıldız Resmi Maruzat: BOA, Y..A…RES. 85/57 (20 Şevval 1314-24 Mart 1897);  BOA, Y..A…RES. 87/37 (19 Muharrem 1315-20 Haziran 1897);
  • Yıldız Mütenevvi Maruzat: BOA, Y..MTV. 165/139 (24 Rebiülevvel 1315-23 Agustos 1897); 
  • Yıldız Perakende Elçilik, Şehbenderlik, Ataşemiliterlik: BOA, Y..PRK.EŞA. 26/85 (19 Şevval 1314-23 Mart 1897); BOA, Y..PRK.EŞA. 26/93 (21 Şevval 1314-25 Mart 1897)
  • Alan, Gülbadi. Amerikan Board’ın Merzifon’daki Faaliyetleri ve Anadolu Koleji, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2008.
  • Ertuğ, Hasan Refik. Basın ve Yayın Hareketleri Tarihi, Cilt 1, Yenilik Basımevi: İstanbul 1970.
  • Gürün, Kamuran. Ermeni Dosyası, Remzi Kitabevi: İstanbul 2006.
  • Karaca, Taha Niyazi. Büyük Oyun: İngiltere Başbakanı Gladstone’un Osmanlı’yı Yıkma Planı, Timaş Yayınları: İstanbul 2011.
  • Karaca, Taha Niyazi. Ermeni Sorununun Gelişim Sürecinde Yozgat’ta Türk Ermeni İlişkileri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2005.
  • Karacakaya, Recep. Türk Kamuoyu ve Ermeni Meselesi (1908-1923), İstanbul: Toplumsal ve Dönüşüm Yayınları, 2005.
  • Levy, Guenter. 1915 Osmanlı Ermenilerine Ne Oldu Çarpıtılan-Değiştirilen Tarih, İstanbul: Timaş Yayınları, 2012.
  • Mehmed Nazım. Mekteb-i Hukuk Günlerim, Yayına Hazırlayan: Ali Adem Yörük, TTK Yayınları, Ankara 2012.
  • Meşhur Valiler 50 Ünlü Vali, Hazırlayanlar: Hayri Orhun, Celal Kasaroğlu, Mehmet Belek, Kazım Atakul, İstanbul: İçişleri Bakanlığı Merkez Valileri Bürosu Yayınları, 1969.
  • Süslü, Azmi. Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı, Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi Rektörlüğü Yayını, 1990.
  • Uras, Esat. Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, Belge Yayınları, İstanbul, 1976.
  • Abdurrahman Şeref Efendi. “Hasan Fehmi Paşa” Musavver Nevsâl-i Osmani, 3. sene, Şemsi Matbaası, 1327.
  • Aykun, İbrahim. “Tokat’taki Ermeni Hınçak Cemiyeti ve Faaliyetleri,” Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, Cilt I, Ankara ASAM, (2003), 503-516.
  • Öztunç, Hüseyin Baha. “1897 Tokat Ermeni Olayının Dış Basına Yansımaları ve Olayın Gerçek Yüzü”, History Studies, Volume 2, 1 (2010), 188-206.
  •  “The Massacre at Tokat-Action By The Porte”, Glasgow Herald, 25 March Thursday 1897 (25 Mart Perşembe 1897)
  •  “Massacre Of Armenians,” The Times, 24 March Wednesday 1897 (24 Mart Çarşamba 1897)
  • “Turkey,” The Times, 25 March Thursday 1897 (25 Mart Perşembe 1897)
  •  “The Massacre at Tokat,” Morning Post, 25 March Thursday 1897 (25 Mart Perşembe 1897)


Tarihler

  • Başvuru Tarihi / Submitted : 28.07.2021
  • Kabul Tarihi / Accepted : 13.09.2021
  • Yayınlanma Tarihi / Issued : 21.09.2021